Weerbaarheid vergroten

De ervaring leert dat veel werknemers niet over voldoende kennis beschikken om discriminatie te herkennen en/of daartegen op te komen. Ook al is discriminatie verboden bij wet en gelden er bijzondere verplichtingen voor werkgevers en werknemers, de potentiële slachtoffers weten er weinig tot niets van. Ook in hun directe werkomgeving krijgen zij hierover nauwelijks informatie. Hulpbiedende instanties, zoals vertrouwenspersonen of laagdrempelige klachtinstanties zoals lokale Antidiscriminatiebureaus (ADB’s) en de CGB, zijn bij velen niet bekend.
Daarbij komt dat (potentiële) slachtoffers verschillende drempels kunnen ervaren voordat zij tot actie overgaan: schaamte, afvragen of jezelf niet schuldig bent aan de situatie, angst voor de gevolgen, onbekendheid met klachtmogelijkheden en klachtinstanties etc. Voorlichting blijft noodzakelijk voor een succesvol beleid tegen discriminatie.

Individuele weerbaarheid vergroten tegen discriminatie op het werk is een combinatie van:
• Kennis vergroten Voorlichting geven over discriminatie en de mogelijkheden om je ertegen te verweren, zoals weten wat discriminatie is, waar je terecht kan voor advies en ondersteuning, wat de (klacht) mogelijkheden zijn en wat de werkwijze is van vertrouwenspersonen, ADB’s, en de CGB;
• Vaardigheden aanleren Leren effectief te reageren op discriminatoir gedrag, met behulp van communicatie- en gesprekstechnieken, het kunnen analyseren en inschatten van situaties en mogelijkheden binnen organisaties;
• Psycho-fysieke basis versterken Het lichamelijk geworteld basisgevoel vergroten dat je het waard bent om voor jezelf op te komen en dat je er ook toe in staat bent, zoals het werken aan eigenwaarde, zelfvertrouwen, zelfbeheersing, zelfreflectie en assertiviteit.

Effectieve strategieën en methoden om mensen weerbaarder te maken tegen discriminatie op het werk kennen verschillende voorwaarden en moeilijkheidsgraden:
• Veranderingen van de eigen persoonlijkheid en het basisgevoel van eigenwaarde zijn het moeilijkst en alleen op lange termijn te realiseren, bijvoorbeeld via activiteiten en cursussen gericht op empowerment en persoonlijke ontwikkeling of therapie. Deze mogelijkheden zijn meestal meer algemeen van aard en vallen buiten het bestek van interventies op het werk;
• Communicatievaardigheden en assertiviteit kunnen getraind worden. Deze vaardigheden vereisen een zekere taalbeheersing. Daarnaast moet er de bereidheid en mogelijkheid bestaan om aan meerdaagse cursussen deel te nemen. Er zijn tal van aanbieders op dit gebied. Zo geeft Art.1 bijvoorbeeld een weerbaarheidscursus over hoe te reageren op discriminatie. Vaak organiseren ook vakbonden vaardigheidstrainingen rondom communicatie en assertiviteit.

Kennisoverdracht is relatief eenvoudig te realiseren via schriftelijke informatie, scholing, cursussen en voorlichtingsbijeenkomsten. Op korte termijn kan voor grote groepen werknemers via deze weg de meeste winst behaald worden. Op het werk zou bijvoorbeeld onder alle medewerkers schriftelijke informatie verspreid kunnen worden over het organisatiebeleid t.a.v. discriminatie en waar ze terecht kunnen (vertrouwenspersonen).

Deze informatie moet standaard worden uitgereikt aan alle nieuwe medewerkers en kan
een vaste plek krijgen op intranet e.d. Net zoals op andere gebieden is het niet genoeg om informatie over discriminatie een keer uit te delen. Aan te raden is de voorlichting over discriminatie regelmatig te herhalen en onder de aandacht te brengen. Voorbeelden zijn jaarlijkse voorlichtingsbijeenkomsten, teambijeenkomsten of scholingen over dit thema.
Discriminatie zou ook regelmatig aan bod moeten komen in interne kranten/mailings. Het verdient ook aanbeveling om discriminatie een vaste plek te geven in functioneringsgesprekken. Zo kan direct nagegaan worden of de medewerker bekend is met de ondersteuningsstructuur en klachtmogelijkheden.

Deze tekst is een bijdrage van Scheve, S. in Bochhah, N. Gediscrimineerd op de werkvloer en dan..? Onderzoek naar discriminatie op het werk op grond van ras, etniciteit en godsdienst: Rotterdam: LBR 2006