Op de werkvloer: victimisatie in de praktijk

De negatieve gevolgen van discriminatie op de werkvloer zijn groot - zowel voor het individu en zijn of haar naasten als voor het bedrijf en de samenleving. Discriminatie verstoort het werkklimaat en leidt tot personeelsverloop, hoger ziekteverzuim en langdurige uitval. Naast het welbevinden en de gezondheid van de persoon die discriminatie meemaakt, loopt ook het imago en de aantrekkingskracht van het bedrijf voor werknemers en klanten aanzienlijke schade op. Op maatschappelijk niveau leidt ongelijkheid bij de kansen op arbeid, promotie en welvaart tot gevoelens van frustratie en onvrede en tot toenemende (etnische) spanningen, segregatie, armoede en criminaliteit.

Wanneer iemand klaagt over discriminatie op het werk, heeft dit vaak negatieve gevolgen die minstens zo schadelijk zijn als het ervaren van discriminatie. Wil iemand een ongewenste situatie of gebeurtenis bespreekbaar maken, dan leidt de klacht er vaak toe dat de situatie slechter wordt in plaats van beter. Uit onderzoek blijkt dat mensen die klagen over discriminatie het meest te maken krijgen met verlies van hun baan of ‘gedwongen’ overgeplaatst worden naar een andere afdeling of vestiging als gevolg van hun klacht. Psychisch leed, boosheid, depressiviteit, ziekte, onprettige werksfeer en stress worden ook vaak genoemd^1:.

Het ondervinden van negatieve gevolgen van klagen worden ‘victimisatie’ genoemd. Ook angst voor victimisatie kan een reden zijn voor iemand om af te zien van het indienen van een klacht met alle negatieve gevolgen van dien. Net zoals discriminatie is ook victimisatie schadelijk voor zowel werknemer als werkgever.

Hoewel de gelijke behandelingswetgeving bepaalt dat de klager geen nadeel mag ondervinden van het aan het klagen over discriminatie, zijn de ervaringen van de respondenten uit het hierboven genoemde onderzoek tegenovergesteld. Klachten over discriminatie worden gereduceerd tot een probleem dat de klager zelf moet oplossen. Leidinggevenden reageren meestal verwijtend en leggen het probleem bij het slachtoffer zelf. Zij gaan meestal niet over tot het instellen van een onderzoek naar de gegrondheid van de klacht. In sommige gevallen wordt zelfs gedreigd met het treffen van maatregelen tegen de klager als deze volhardt in de klacht.

In de praktijk blijken de wettelijke bepalingen tegen victimisatie weinig effectief. Een van de oorzaken hiervan is dat een arbeidsverhouding een sterk persoonlijk karakter heeft waardoor een verstoorde arbeidsrelatie, om welke reden dan ook, vaak leidt tot het beëindigen van die relatie. Dit laat echter onverlet dat de zwakkere partij in de gezagsverhouding tussen werkgever en werknemer – d.w.z.: de werknemer – aanspraak moet kunnen maken op de bescherming van de wet.

¹ Bochhah, N., Gediscrimineerd op de werkvloer en dan..? Onderzoek naar discriminatie op het werk op grond van ras, etniciteit en godsdienst: Rotterdam: LBR 2006