'Antisemitisme. Oude en nieuwe vooroordelen.' Anne Frank Stichting, 2007

Leeftijdscategorie: 13-15 jaar (tweede en derde klas voortgezet onderwijs)
Onderwijsniveau: vmbo-t, havo en vwo
Toepassing: klassikaal
Gericht op: kennis en houding
Te gebruiken bij de vakken: geschiedenis en maatschappijleer

Educatieve waarde: ☺☺☺☺
Vormgeving/aantrekkelijkheid: ☺☺☺☺
Gebruiksvriendelijkheid: ☺☺☺☺

Beschrijving
'Antisemitisme. Oude en nieuwe vooroordelen' is een lespakket dat bestaat uit een docentenhandleiding en drie losse 'werkschriften' voor leerlingen over respectievelijk de geschiedenis van joden in Europa tot 1945 (deel 1), antisemitisme door de eeuwen heen (deel 2) en hedendaagse vooroordelen (deel 3). Het eerder verschenen '50 vragen over antisemitisme' van Jaap Tanja maakt ook deel uit van het lespakket. Op de weblog www.onderwijsenantisemitisme.nl kunnen docenten ervaringen met het lespakket uitwisselen met collega's.

Het materiaal is aantrekkelijk vormgegeven en bevat veel illustraties. In de werkschriften staan aparte tekstkaders met uitleg bij de belangrijkste begrippen. Het materiaal bevat een combinatie van historische achtergrond en actualiteit die veel leerlingen aanspreekt. Het taalgebruik is helder en goed toegesneden op de doelgroep.

Een nadeel van de afwisselende, magazine-achtige, vormgeving is dat veel leerlingen geneigd zijn om niet alles systematisch te verwerken maar het materiaal vluchtig door te nemen.

De opdrachten lijken soms wat vergezocht, zo vinden leerlingen het moeilijk om te bepalen of bijvoorbeeld het woord spijkerbroek 'positief' danwel 'negatief' is. Over het algemeen wordt er bij de opdrachten een sterk beroep gedaan op het vermogen van leerlingen om dóór te denken over bepaalde zaken of om kritisch naar een foto te kijken. Waarschijnlijk hebben veel leerlingen uit de doelgroep ondersteuning van de docent nodig om hiertoe te komen. Ook lijken niet alle opdrachten even relevant in relatie tot de inhoud van het lespakket.

De Anne Frank Stichting geeft zelf te kennen dat zij zich bewust is van de gevoeligheden rondom het onderwerp 'antisemitisme'. Het is duidelijk dat er daarom zorgvuldig is omgegaan met het selecteren van aansprekende voorbeelden en het gebruiken van genuanceerde, maar heldere taal.

Er is bewust gekozen voor verschillende invalshoeken die jongeren aanspreken. Einstein als voorbeeld van joodse vluchteling, de joodse mellahs in Marokko, persoonlijke verhalen van overlevenden van de holocaust en een landkaart met een overzicht van de diaspora.

Het hoofdstuk over het ontkennen van de holocaust in deel 2 had meer houvast kunnen bieden, voor leerlingen én docenten als het gaat om het omgaan met holocaustontkenning (of -relativering) in de klas.

In deel 2 wordt het Israëlisch-Palestijns conflict aangeroerd. Dit conflict levert op veel scholen al snel een (emotionele) discussie op. In de handleiding worden daarom tips gegeven om te voorkomen dat bijvoorbeeld het huidige beleid van Israël gebruikt zou kunnen worden als rechtvaardiging voor antisemitisme. De suggesties die hier worden gegeven zullen echter niet voor alle docenten afdoende zijn.

Deel 3 sprak veel leerlingen aan die zelf ook ervaring hebben met discriminatie. Over het algemeen wordt discriminatie gezien als iets dat nu eenmaal bestaat ook al weet iedereen dat theorieën over de verschillende menselijke 'rassen' allang achterhaald zijn. De informatie over antidiscriminatiebureaus is nuttig omdat het laat zien dat het om een serieus maatschappelijk probleem gaat, toch draagt het niet bij aan hoge verwachtingen wat betreft het oplossen van dit probleem.

Het materiaal is flexibel toe te passen, men kan eventueel ook met deel 3 beginnen om leerlingen eerst te betrekken bij het onderwerp discriminatie in het algemeen en hiervanuit in te gaan op de geschiedenis van discriminatie van één specifieke bevolkingsgroep. Ook kunnen docenten geschiedenis en maatschappijleer samenwerken bij het aanbieden van het lespakket.

Conclusie
Een gebruiksvriendelijk lespakket met veel informatie over de geschiedenis van de joodse bevolking en het antisemitisme. Het is aan te bevelen de materialen klassikaal te gebruiken en de leerlingen zo veel mogelijk te begeleiden bij het maken van de opdrachten.

Omdat het onderwerp veel reacties op kan roepen in de klas is het aan te raden om gebruik te maken van het trainingsaanbod dat de Anne Frank Stichting bij het lespakket heeft ontwikkeld.
Zie voor meer informatie www.annefrank.nl.

Over het onderwijspanel
Het onderwijspanel ondersteunt Art.1 bij het beoordelen van onderwijs- en voorlichtingsmateriaal op het terrein van discriminatie- en racismebestrijding en interculturalisatie. In het panel zitten docenten, leerlingen en inhoudelijk deskundigen. Zij voorzien het materiaal van commentaar voor potentiële gebruikers in het voortgezet onderwijs en in het middelbaar beroepsonderwijs.