Onjuiste berichtgeving Parool over 100% controles op Schiphol en lijfsvisitatie door de Douane

Paul Vugts slaat in zijn artikel in Het Parool van 31 mei jl. over de controles op Schiphol volledig de plank mis. Daarin stelt hij dat de Hoge Raad een eind maakt aan de zijns inziens hoogst omstreden 'honderdprocentscontroles' op Schiphol, waarbij alle reizigers uit met name Suriname en de Antillen 'in de lichaamsholtes' bevoeld worden. Apert onjuist is de suggestie dat alle reizigers zich bij de controle moeten uitkleden en de anus en vagina worden betast.
Bovendien betekent deze uitspraak geenszins het einde van de 100% controles, zoals gesuggereerd is in het Parool. Deze 100%-controles op de risicovluchten op Schiphol worden als gebruikelijk voortgezet.

Uitspraak Hoge Raad
Op 29 mei 2007 heeft de Hoge Raad uitspraak gedaan in een zaak, waarin was aangevoerd dat de lijfsvisitatie door de Douane bij de 100% controles op Schiphol, geen wettelijke basis heeft. De uitspraak van de Hoge Raad houdt in dat door de Douane - in het kader van de 100% controles - geen onderzoek meer in het lichaam mag worden uitgevoerd.
De Hoge Raad is van oordeel dat bij lijfsvisitatie als bedoeld in artikel 17 van de Douanewet met name gedacht is aan onderzoek aan de kleding en dat uit de wetsgeschiedenis van deze bepaling niet zonder meer kan volgen dat een onderzoek in het lichaam onder “lijfsvisitatie” is begrepen. Dit wordt volgens de Hoge Raad bevestigd in het bij de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel tot herziening van de douanewetgeving. Dit wetsvoorstel beoogt de wettelijke regeling van onder meer de lijfsvisitatie met nadere waarborgen te omkleden.

100%-controles
Bij de 100%-controles kunnen alle reizigers onderworpen worden aan een interview, een kledingfouillering en een scan van de bagage. Uitsluitend wanneer naar aanleiding van deze eerste controles redenen zijn om een meer intensieve controle uit te voeren, vindt een uitgebreidere bevraging en controle plaats.

lijfsvisitaties
In de periode van december 2004 tot januari 2006 zijn meer dan een half miljoen personen gecontroleerd in het kader van de 100% controles, waarbij slechts 78 keer lijfsvisitatie met ontkleding is toegepast. In 20 gevallen zijn bij deze lijfsvisitatie tevens de lichaamsholten geschouwd. De Douane voert in het kader van de 100% controles echter al sinds januari 2006 geen lijfsvisitaties met schouwen van de natuurlijk holtes van het lichaam meer uit, naar aanleiding van een aanbeveling van de Nationale Ombudsman. Het schouwen betreft overigens uitsluitend het uitwendig schouwen en nooit het betasten van de anus en/of vagina.

Achtergrondinformatie
In deze zaak heeft de rechtbank te Haarlem het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk verklaard. Het OM is hiertegen in beroep gegaan. In hoger beroep heeft het Gerechtshof te Amsterdam de verdachte vrijgesproken.
Punt van discussie bij het Hof was de vraag of de Douane op grond van artikel 17 van de Douanewet bevoegd was lijfsvisitatie uit te voeren, waarbij ook de natuurlijke holten van het lichaam werden geschouwd.
In artikel 56 Wetboek van Strafvordering is een regeling getroffen voor onderzoek aan en in het lichaam in de opsporingsfase. Deze regeling is, gelet op het ingrijpende karakter, met strikte waarborgen omkleed. Volgens het Hof biedt artikel 17 van de Douanewet niet dezelfde rechtsbescherming als artikel 56 Wetboek van Strafvordering. Tengevolge hiervan zijn personen in de controlefase – die dus nog geen verdachte zijn – in een slechtere positie dan verdachten. Dit is volgens het Hof niet aanvaardbaar. Het door de schouwing verkregen bewijs werd dan ook als onrechtmatig verkregen aangemerkt. Omdat de bekennende verklaring van de verdachte het gevolg was van het onrechtmatig verkregen bewijs, moest ook dit bewijs worden uitgesloten en bleef er onvoldoende overig bewijs over om tot een veroordeling te komen, zodat de verdachte moest worden vrijgesproken.
Het Openbaar Ministerie heeft tegen deze vrijspraak beroep in cassatie ingesteld. De Hoge Raad heeft met deze uitspraak het arrest van het Hof te Amsterdam in stand gelaten.

Bron: Openbaar Ministerie