Wie was Anton de Kom?

Anton de Kom werd op 22 februari 1898 geboren in Paramaribo, Suriname. Zijn grootouders hadden de slavernij aan den lijve ondervonden en ook zijn vader was nog als slaaf geboren. De vele verhalen die hij thuis te horen kreeg over de gruwelijkheden, voedden zijn afkeer tegen racisme en kolonialisme.

Antikoloniale schrijver
In 1920 vertrok De Kom naar Nederland. Met progressieve opstellen, gedichten en lezingen kwam hij op voor zijn landgenoten, die aan het kolonialistische bewind waren onderworpen. Hiermee wist hij het Surinaamse volk hun zelfrespect terug te geven.

Terug in Suriname, in 1933, startte De Kom een adviesbureau waar Surinamers konden klagen over de erbarmelijke leefsituatie in hun land. De koloniale bezetters zagen hem als bedreiging en waren bang voor een volksopstand; De Kom werd gearresteerd. Bij een demonstratie voor zijn vrijlating, opende de politie het vuur op de menigte. Gevolg: 2 doden en 22 gewonden. Later dat jaar werd De Kom op de boot gezet naar Nederland.

Verzetsstrijder
Terug in Nederland schreef hij zijn eerste en bekendste boek 'Wij slaven van Suriname' af, over het onrecht in zijn vaderland. Na de Duitse inval in 1940 sloot hij zich aan bij het Nederlands verzet waar hij schreef voor de illegale communistische pers. In 1944 werd hij opgepakt. Op 24 april 1945, kort voor de bevrijding, overleed hij in kamp Sandbostel aan tuberculose.

Lees meer over Anton de Kom in de biografie van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis.

Gedicht uit 'Strijden ga ik' (A. de Kom, 1969):

Wat wilt gij van hem maken

Blanke - wat wilt gij van hem maken
Zwart van huid
Groot van geest
Een wijsgeer - een man -
Staatsman in hooge zaken
Hij zou te diep kijken
In jou hersenen.
Dat zou je niet lijken
Dat kan niet.

Meester - wat wilt gij van hem maken
Witte tanden - heldere oogen
Een christen - een geestelijke
Wat - dat zult ge niet gedogen
Portier - ja - schoenpoetser
Koetsier of palfenier met hooge hoed
toegetakeld, één en al gesmuk
Hij is toch niet Uw eigene bloed
Voor huiselijk geluk, dat meubelstuk
slechts je tijdelijke, aardsche goed
Dat wil ik - Dacht ik het niet?

Heer - wat wilt gij van hem maken
Een oermensch met sterk hart,
Gespierde handen, elastische beenen
Een bonk ijzer van top tot teenen
Nooit tranen, nimmer smart,
Een vertrapte - een slaaf
voor nu en in 't verschiet
Ja - dat wist ik wel
Hij brengt U veel geld - het handelshuis
En - kost U geen luis.

Gentleman - wat zult ge van hem maken
Mooi kroeshaar - knap uiterlijk
Wat - kan het U niet schelen?
Hij mort niet, ook geen verzet -
Loopt snel U kunt bevelen
Aan U het recht en de wet
U beveelt man en vrouw beiden,
Voor plantage of Uw vette weiden
Dat kan nog.

Slavenbaron - luistert -
Wat gij van hem wilt maken
Zet het uit je hoofd.
U kunt dat alles nu maar staken
Zij denken en voelen zo als jij!
Gaan zich verzetten,
Breken nu jouw wetten,
Slaan stuk het middeleeuws huis
vol knevelarij, tirannie en gespuis!!