Debat tussen homoseksuelen en orthodox gelovigen

"In de nacht zijn Uw bladeren fluweelig donker, Uw takken zingen mij een droomlied, o zoo zoet." Met dit gedicht van haar grootvader Anton, opent Els de Kom de eerste editie van de lezing die naar hem is vernoemd. In het gedicht bezingt de antikoloniale schrijver en verzetsstrijder de liefde voor zijn vrouw. Over liefde gaat ook de lezing zelf. Over die van mannen voor mannen, die van vrouwen voor vrouwen en die van God voor deze mannen en vrouwen.
De overtuiging dat het aan dat laatste zou ontbreken, steken sommige orthodoxe gelovigen niet onder hun kerkbanken. Recent nog noemde ChristenUnie-politicus Yvette Lont homoseksualiteit een 'zonde' die de 'geestelijke dood' verdient. De vraag die Peter Bergwerff, hoofdredacteur van de krant die het gewraakte opiniestuk van Lont publiceerde, in de lezing probeert te beantwoorden is: mag dit? Mogen mensen wel of niet vanuit hun geloof kritiek hebben op homoseksualiteit? Oftewel, welk grondrecht is belangrijker, bescherming tegen discriminatie van homoseksuelen of vrijheid van meningsuiting?

Haatgevoelens

Volgens Bergwerff sluit het één het ander niet uit. Hij vindt dat het geven van je mening over homoseksualiteit geen discriminatie ís, ook al is deze mening negatief. "Het koesteren van haatgevoelens is geen misdaad, tenzij het gepaard gaat met een criminele handeling en zelfs dan is het naar mijn overtuiging deze handeling die bestraft moet worden, niet het gevoel dat erachter ligt."
Tot geroezemoes in de volle zaal leidt het standpunt van Bergwerff dat een homoseksuele leefstijl, net als geloof, een kwestie van keuze is en dat kritiek erop daarom geoorloofd is. "Wat doe je met je geaardheid? Kies je als homo voor alleen zijn of zelfs voor een huwelijk met iemand van het andere geslacht? Of kies je voor een monogame relatie of voor promiscuïteit?", aldus Bergwerff. Kritiek op 'keuzes' als geloof en homoseksualiteit valt volgens hem volledig onder vrijheid van meningsuiting. In tegenstelling tot kritiek op 'onveranderbare categorieën' als ras, geslacht en leeftijd.

Bergwerff spreekt verder de wens uit dat gelovigen niet over één kam worden gescheerd. Zij zouden bij lange na niet allemaal negatief staan tegenover homoseksualiteit. "Onder gelovigen wordt hier zeer verschillend over gedacht. Velen hebben geen enkel probleem met het onderwerp. Er zijn homoseksuele predikanten en priesters." Als voorbeeld van de grote verscheidenheid, ook bínnen religies, noemt hij ChristenUnie-leider Rouvoet, die publiekelijk afstand nam van de uitspraken van partijgenoot Lont.

Uit de lezing van Bergwerff blijkt dat hij niets ziet in inperking van de vrijheid van meningsuiting ten gunste van het recht op gelijke behandeling. Vreedzaam samenleven zou juist alleen mogelijk zijn als iedereen, meerderheid of minderheid, op gelijke wijze beroep kan doen op het recht op vrije meningsuiting. In zijn slot neemt Bergwerff de stichter van zijn eigen geloof als voorbeeld voor het in vrede leven met mensen met andere opvattingen: "Jezus Christus was altijd bereid te helpen, zelfs als het zijn felste tegenstanders betrof."

Onderdrukking

De 'tegenstander' van Bergwerff op deze avond is Herman Meijer, voorzitter van het Art.1-bestuur en van de Dialoog Adviesraad over homoseksualiteit en religie, die als coreferent reageert op de lezing. Meijer vindt weliswaar ook dat beide grondrechten even belangrijk zijn, maar dat het recht op vrije meningsuiting niet mag leiden tot machtsmisbruik en onderdrukking. "De grondrechten stellen een norm voor alle relaties waarbij sprake is van verschil in macht. Ouders die hun kinderen leren dat God homoseksualiteit niet aanvaardt, overtreden deze norm."
Meijer is het daarnaast niet eens met de uitleg van Bergwerff dat een homoseksuele leefstijl net als religie een keuze zou zijn. Hij vindt dat er nogal een verschil is in vrijheid van keuze. "Ik geloof niet dat geloof genetisch bepaald is. Ook al wordt je religieus opgevoed, na de puberteit ben je wel in staat om je eigen geloof te bepalen. Dat is met homoseksualiteit niet zo." Kiezen voor een homoseksuele leefstijl is volgens Meijer geen keuze van 'wat eet ik', maar van 'eet ik wel of eet ik niet'.

Open debat

In het debat met het publiek na afloop van Meijer's reactie is Bergwerff de zondebok. Bij een geringe aanwezigheid van andere vertegenwoordigers uit religieuze kringen, richten de reacties uit de zaal zich vrijwel uitsluitend op hem. Veel sprekers vinden dat vooral gezaghebbende gelovigen, zoals bisschoppen en christelijke politici, homoseksualiteit niet publiekelijk mogen afkeuren. "Discriminatie begint bij haatgevoelens", zegt een vrouw. "Als iemand met invloed die uitspreekt, leidt dat natuurlijk tot geweld!" Een man vult haar aan: "Het ziek verklaren van homo's door de paus heeft veel littekens achtergelaten."
De steeds herhalende reactie van Bergwerff dat een open debat tussen homoseksuelen en orthodoxe gelovigen alleen mogelijk is als niemand de mond wordt gesnoerd, lijkt niet te baten. Volgens de critici is er dan juist géén sprake van een open debat. "Als een religieus leider iets zegt, heeft dat een andere impact als iemand uit de homobeweging iets zegt", aldus nog een man. Dan neemt een man het woord die zowel gelovig als homo is: "Ik voel mij meer thuis als homo in de kerk dan als christen in de homowereld."

Over het antwoord op de vraag of mensen vanuit hun geloof kritiek mogen hebben op homoseksualiteit, is tijdens de Anton de Kom-lezing nog geen consensus bereikt. Begon de avond met liefdevolle woorden van de naamgever van de lezing, ook de slotwoorden van zijn zoon Anton jr. zinspelen op meer genegenheid: "Homoseksuelen en gelovigen moeten open voor elkaar blijven staan en elkaar niet de eigen mening proberen op te dringen." Wie weet zullen zij elkaar dan ooit nog met hun 'takken een droomlied zingen'.