'Welcome 2 . .: De Leerling als Collega'

Dialoog

Van een stage die succesvol verloopt profiteert de stagiair, het bedrijf én de school. Een stage heeft de meeste kans van slagen wanneer alle partijen daar hun specifieke verantwoordelijkheid in nemen, en wanneer zij op de hoogte zijn van elkaars verwachtingen en wensen rondom werk en stage. De drie partijen door middel van de dialoogmethodiek ¹ in gesprek te laten gaan over deze verwachtingen, wensen en rollen, dat beoogden Art.1 en de VO-raad met de 'Welcome 2…'- bijeenkomst. Bakker: "In dialoog gaan met elkaar vraagt een eerlijke en open opstelling en vooral oprechte interesse; nieuwsgierigheid naar hoe de ander het beleeft en wat je daarvan zou kunnen leren."

In groepjes van zes tot acht personen gaan de deelnemers met elkaar in gesprek. Ze delen hun herinneringen aan mooie leerervaringen en hun fantasieën over de ideale leeromgeving. Tot besluit volgen de goede voornemens: wat nemen de deelnemers mee terug naar hun school, werk of stageplek, en hoe gaan zij er zelf voor zorgen dat deze plek beter wordt dan hij was?

Foutenfabriek

Aan dialoogtafel 5 zit een leerling van een VMBO-school in Rotterdam-West. Vier weken lang liep hij stage op een administratieve afdeling – vier weken die zijn kijk op zichzelf en op de wereld ingrijpend veranderd hebben. De verantwoordelijkheden die hem toevertrouwd werden gaven zijn zelfvertrouwen een enorme opkikker. En af en toe mocht hij best een foutje maken, had de werkgever hem op het hart gedrukt: "Die maak ik zelf ook. Kom, dan maken we ze samen." De andere deelnemers beamen hoe belangrijk het is dat begeleiders stagiairs "een stukje vertrouwen” geven: "Je weet vaak niet van jezelf wat je wel of niet kan. Iemand die je vertelt wat je goed doet en goed kan is erg belangrijk voor je zelfvertrouwen."

Positieve leerervaringen doe je op als je je op je plek voelt, plezier hebt in je werk, serieus wordt genomen en in je waarde wordt gelaten, klinkt het aan een andere tafel – en dat geldt voor volwassenen evenzogoed als voor leerlingen. Stagiairs presteren het beste wanneer zij zich welkom en gewild voelen op de werkvloer. Een begeleider adviseert: "Neem ze niks uit handen als het even niet goed gaat. Geef ze de ruimte om fouten te maken, en van hun fouten te leren. De stage mág een foutenfabriek zijn."

Aan tafel 5 ageert een stagebegeleider tegen het beoordelen op uiterlijk of afkomst. "Laat je niet afschrikken door een uiterlijk of door je vooroordelen," waarschuwt hij, "en ook niet door een bepaalde houding. Er is altijd een reden waarom een leerling zo’n houding heeft. Probeer hier doorheen te prikken." Inlevingsvermogen lost niet elk probleem op, "maar het zorgt wel voor begrip." Toen er een meisje vol tatoeages bij zijn bedrijf aanklopte, was hij aanvankelijk de enige die in haar capaciteiten geloofde. Collega’s moesten uiteindelijk toegeven dat er onder die tatoeages talrijke kwaliteiten schuilgingen.

Toverwoord

"Begeleiding is het toverwoord," refereert een deelnemer aan de rol van scholen. Een goede voorbereiding op school, bijvoorbeeld door rollenspelen, is cruciaal. Bij de laagste niveaus gaat het daarbij vooral om het aanleren van de juiste houding: op tijd komen, een vriendelijke lach schenken, aanwijzingen van de baas opvolgen. "Wij sturen leerlingen niet buiten de deur op stage als ze de basisvaardigheden nog niet onder de knie hebben," vertelt een stagecoördinator, "Dan laten we ze eerst binnen school stage lopen, bijvoorbeeld bij de conciërge."

Stagebegeleiders schromen niet onorthodoxe methoden in te zetten om leerlingen zo effectief mogelijk te begeleiden: "Brieven naar het huisadres sturen is gewoon niet meer van deze tijd." De ene begeleider is dag en nacht mobiel bereikbaar voor zijn jongeren. Een ander zegt leerlingen thuis op te zoeken en letterlijk uit bed te sleuren wanneer ze niet op hun stageplek verschijnen. Hij gaat dan een gesprek met ze aan: "Heb oog voor de redenen waarom leerlingen niet op hun stage verschijnen, voor de gezinssituatie. Toon inlevingsvermogen. Een begeleider die écht bereid is te luisteren kan de achterliggende redenen zo achterhalen." Desalniettemin dienen grenzen duidelijk te worden aangegeven: "Neem ze serieus, maar wijs ze op hun verantwoordelijkheden."

Beeldvorming

Aan tafel 5 lijken de jongeren zich goed bewust van de verantwoordelijkheid die op hun schouders rust in hun rol als stagiair. Laat je op de stageplek van je beste kant zien, zodat je een fijne stageplek achterlaat voor stagiairs na jou, is hun devies. Aan een andere tafel vertelt een leerling van Marokkaanse afkomst dat ze haar stage als een kans beschouwt om eventuele vooroordelen te doorbreken, door te laten zien dat "Marokkanen en moslims ook een positieve bijdrage kunnen leveren."

Leerlingen moeten sneller aan de bel trekken wanneer een stageplek niet aan de verwachtingen voldoet, meent een deelnemer. Elders wordt gezegd dat een stage waarin leerlingen ontdekken dat deze helemaal niet bij ze past net zo zinvol is als een stage die helemaal volgens verwachting verloopt. Het helpt de leerling om een realistischer beeld te krijgen welk werk ze wel of niet op het lijf geschreven is. Want die beeldvorming met betrekking tot verschillende sectoren en bedrijven, daar lijkt vaak nog het één en ander aan te schorten. Leerlingen doen er dan ook goed aan om zelf actiever op zoek moeten gaan naar wat bij ze past. Excursies naar bedrijven, snuffelstages en bedrijfspresentaties op school dragen hier toe bij.

Verwachtingen

Voor een succesvolle stage is een goede match tussen bedrijf, school en leerling belangrijk, klinkt het bevestigend vanaf één van de tafels. Om een goede match te kunnen maken moeten alle partijen van tevoren hun verwachtingen en wensen uitspreken. Maar ook in bredere zin is uitwisseling tussen scholen, leerlingen en bedrijven belangrijk, wordt aan een andere tafel gezegd, in de vorm van gesprekken over het belang van stages. Mediaberichten over VMBO-stages en allochtone leerlingen blijken namelijk niet altijd een correcte weergave te zijn van de realiteit. "Je hoort het alleen als het niet goed gaat. Je kunt beter direct van elkaar weten hoe het ervoor staat," aldus een deelnemer. Als goed voornemen ontspruit aan één van de tafels het idee om een dialoog op school te organiseren, voor "directere communicatie met onze leerlingen" over stagewensen. "Praten over stages kan alleen met leerlingen erbij. Het is goed dat ze er vandaag bij waren, maar het hadden er best wat meer mogen zijn."

De 'Welcome 2…'- bijeenkomst hoopte een aanzet te zijn voor meer onderlinge dialoog tussen bedrijven, scholen en leerlingen. De persoonlijke inzichten en ervaringen die werden gedeeld bieden wellicht praktische handvatten bij het vormgeven van een succesvol en gestroomlijnd stagebeleid; een beleid waarin sprake is van constructieve samenwerking en bekendheid met elkaars rollen en verwachtingen. De uitwisseling van vandaag is unaniem als positief ervaren. "Eindelijk een bijeenkomst over stageplekken waarbij ik niet hoefde te geeuwen…" klinkt het uit de mond van een tevreden docent.

¹ De dialoog is een gespreksvorm die gericht is op het kennismaken met elkaar en het delen van ervaringen. De methode wordt al enkele jaren in Rotterdam en andere steden gebruikt tijdens de Dag van de Dialoog.