Zilveren Zebra speech staatssecretaris Rick van der Ploeg

Onderstaand de tekst zoals die op papier is voorbereid. Wijzigingen voorbehouden, alleen de uitgesproken tekst geldt.

Dames en heren,

Het einde van deze avond nadert. U heeft veel gezien en veel gehoord, en waarschijnlijk nog maar één vraag: wie wint de Zilveren Zebra? Ik zal u nog even in spanning houden.

Na mij volgt de juryvoorzitter en dan mag eindelijk de champagne vloeien.

Ik heb vandaag maar één boodschap. Of liever een toekomstbeeld. En dat ziet er zo uit:

Dit is het Volkskrant Magazine van 2 september 2000. Ik heb het meegenomen omdat het vol staat met onderwerpen uit de multiculturele samenleving.

Kijkt u mee.

Op de cover een grijnzende man. Het opschrift erbij is: "Zwart is de mode". In het blad lezen we dat zwarte muziek en zwarte straatmode ‘cool’ is. Het is een teken van succes, ook onder witte jongeren.

Maar het houdt niet op bij dit hoofdartikel. Meer dan de helft van het magazine is gewijd aan hele of halfbloed allochtonen.

• Op pagina 4 een portretje van de 23-jarige Hayat Saadouni, wereldkampioene Thai-boksen.
• Op pagina 6 de column van Chazia Mourali.
• Vanaf pagina 11 een fotoreportage van Jutka Rona over haar geboorteland Hongarije.
• Vanaf pagina 19 een artikel over de leegloop van de Antillen naar Nederland.

En als je het heel ruim neemt, zou je nog het verhaal van Ed van Thijn over zijn joodse identiteit kunnen meetellen.

Wat is hier aan de hand? Heeft de Volkskrant een multiculturele special willen maken? Zit hier een hoofdredactie met goede bedoelingen?

Ik weet bijna zeker van niet. Ik denk dat dit het resultaat is van gewone journalistieke selectie. Men heeft onderwerpen en mensen gekozen die men interessant vond. En toevallig pakt het zo uit.

Of eigenlijk helemaal niet zo toevallig. Nederland is al decennia lang een immigratieland. En de consequenties daarvan zie je op iedere straathoek. Zeker in de Randstad lopen journalisten en programmamakers dagelijks tegen onderwerpen aan die iets met migratie en migranten van doen hebben. Je moet blind zijn - of gek - als je daar geen mooie verhalen uit haalt.

Ik denk dat dit nummer van het Volkskrant Magazine een voorbode is van wat gaat komen. Vroeger of later zien alle media er zo uit. Het kan nog vijf jaar duren. Of tien. Maar op een zeker moment zal de jury van de Zilveren Zebra het heel moeilijk krijgen. Honderden, of zelfs duizenden mediamakers komen dan in aanmerking voor deze prijs. Omdat goede berichtgeving uit de multiculturele samenleving dan volstrekt gewoon is geworden.

Maar voorlopig is het nog niet zover. De genomineerden van vanavond zijn trendsetters. Bewust of onbewust hebben zij een andere invalshoek gevonden dan veel van hun collega’s. Misschien hebben ze er een neus voor. Of misschien waren ze minder gebonden aan vaste productieroutines.
Want heel veel clichématige berichtgeving is het gevolg van routineus werken. In het zicht van de deadline kiezen journalisten en programmamakers voor de snelste weg. En dus krijgen we weer diezelfde woordvoerders – meestal witte mannen - en weer datzelfde verhaal.

Je ziet dit mechanisme vooral in het harde nieuws. In de populaire journalistiek zijn de marges ruimer. Neem licht informatieve magazines op televisie, of talkshows. Daarin komen vaker gewone mensen aan het woord. En men is ook minder uit op een eenduidige conclusie. In de praktijk blijkt dat te leiden tot een veelzijdiger beeld van de werkelijkheid. En voor een ingewikkeld onderwerp als de multicultuur pakt dat gunstig uit. Het Volkskrant Magazine is wat dat betreft ook een goed voorbeeld. Voor het magazine geldt een langere productietijd dan voor de krant. En niet de actualiteit maar life style en human interest bepalen de inhoud. Met een veel kleurrijker resultaat.

De opkomst van de populaire journalistiek is dus gunstig voor evenwichtige beeldvorming. Nog betere kansen liggen er volgens mij op het terrein van de fictie. Migratie en culturele confrontatie zijn thema’s die zich zeer lenen voor dramatische verbeelding. De film My Beautiful Laundrette van Stephen Frears is een klassiek voorbeeld. Maar ook in televisieseries laten scenarioschrijvers zich tegenwoordig steeds meer inspireren door de multiculturele samenleving.

Vorige week heeft All Stars een Emmy Award gekregen. Een mooiere internationale prijs kun je niet in de wacht slepen. In eigen land had ik de serie wel willen nomineren voor de Zilveren Zebra. Want de makers putten geregeld anekdotes uit het moderne, veelkleurige Holland.

Iedereen treedt zo’n beetje aan op het voetbalveld van de Swift Boys – van homo’s en asielzoekers, tot boeren en mongolen. En zoals het hoort in een comedy, vliegen de stereotypen bij bosjes over tafel. De homosexuele aanvoerder van het team heeft barbiepoppen, en de enige zwarte speler bedrijft daar Voodoo mee.

Is dat leuk? Ja, dat is leuk.

Ook omdat All Stars niet in clichés blijft hangen, maar er mee speelt, ze uitvergroot en uiteindelijk toch ook weer ontkracht.

Het is lastig om satire langs de anti-racistische meetlat te leggen. Dat is ook niet wat we zouden moeten doen. Met geen enkel medium of genre.

Waar het om gaat is dat de media een meerdimensionaal perspectief op de wereld bieden. Omdat daarmee recht wordt gedaan aan verschillende ervaringen binnen het publiek. En omdat diversiteit een kenmerk is van kwaliteit.

In de Concessiewet heb ik de publieke omroep aangespoord om werk te maken van culturele diversiteit; in het personeelsbeleid en in de programmering. Voor lokale migrantentelevisie heb ik 4,5 miljoen gereserveerd. En de omroepen in de vier grote steden krijgen extra etherfrequenties voor multiculturele radio.

Daar ongeveer houdt mijn invloed op.

Veel belangrijker is de inzet van de makers – van journalisten, scenario-schrijvers, regisseurs, fotografen en tekenaars. Zij zijn de verhalenvertellers van deze tijd. Hun keuzes en hun creativiteit bepalen woord en beeld in de media.

Eén van die makers heeft zich zodanig onderscheiden dat ik hem of haar straks de Zilveren Zebra mag uitreiken. Ik vind dat een grote eer.

Maar eerst het woord aan de juryvoorzitter.