De definitieve verkiezingsprogramma's over discriminatie

VVD - Voor een samenleving met ambitie

De VVD besteedt een hele paragraaf in haar compacte verkiezingsprogramma aan non-discriminatie. Opvallend is het pleidooi van de VVD om artikel 1 boven de andere grondswetsartikelen te plaatsen. Het Kabinet Balkenende II heeft nadrukkelijk te kennen gegeven geen hiërarchie aan te brengen in diverse grondrechten die in de Nederlandse grondwet zijn verankerd. VVD:
"Om de kansen te vergroten moet elke vorm van ontoelaatbaar onderscheid worden uitgebannen. Daarom hecht de VVD sterk aan Artikel 1 van de Grondwet: discriminatie is 'niet toegestaan'. Het mag in onze samenleving niet uitmaken wat iemands afkomst is, of iemand man of vrouw is en welke seksuele geaardheid men heeft. Geen discriminatie op de arbeidsmarkt, bij toegang tot voorzieningen en in de omgang tussen burgers. Artikel 1 van de Grondwet is niet voor niets artikel 1. Het is de fatsoensnorm van en voor onze samenleving. Daarom moet Artikel 1 voorrang krijgen op onze andere grondrechten. Dan kunnen bijvoorbeeld scholen geen beroep meer doen op de vrijheid van onderwijs of religie om, zeg, een homoseksuele docent of een islamitische stagiaire te weren. Bovendien moet het mogelijk worden in geval van overduidelijke discriminatie bij sollicitaties – die het functionele onderscheid te boven gaat – zelf naar de kantonrechter te stappen."

Ook bij de inburgering van nieuwkomers en oudkomers wordt het belang van gelijke behandeling benadrukt:
"Daarom vraagt de nieuwe inburgeringswet aan nieuwkomers en oudkomers om Nederlands te leren en zich onze samenlevingsregels eigen te maken. Gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen, van homo’s en hetero’s, van mensen van iedere afkomst is daarbij de belangrijkste norm. Pas dan kunnen mensen echt integreren en actief deelnemen aan de samenleving."

Over de spanning tussen het opleggen van een inburgeringsplicht aan oudkomers en het non-discriminatiebeginsel maakt de VVD geen woorden vuil. (Zie voor LBR-standpunt hierover onder meer: Inburgeringsplannen van minister Verdonk nog steeds in strijd met internationale rechtsnormen

Toch mag van de VVD op bepaalde punten afgeweken worden van het non-discriminatiebeginsel:
"Er zijn goede middelen om de leefbaarheid in achterstandswijken te verbeteren. Bijvoorbeeld het niet toewijzen van een woning aan sommige mensen op grond van sociaal-economische criteria." (Voor het LBR-standpunt hierover zie: Wetsvoorstel maatregelen grootstedelijke problematiek

CDA – Vertrouwen in Nederland, vertrouwen in elkaar

Het CDA begint met een algemene visie op samenleving waarin ook aandacht is voor gelijke behandeling:
"Samenleven met al die verschillen kan echter alleen als we vertrouwen in elkaar hebben. Het fundament daarvoor ligt in de waarden die we delen. Respect voor elkaar, solidariteit, de overtuiging dat ieder mens gelijk is, het geloof in democratie en vrijheid van meningsuiting, het besef van onverenigbaarheid van geloof en dwang. Zonder dat fundament versplintert de samenleving en leven we langs elkaar heen. Tolerantie wordt dan onverschilligheid. Op die waarden kunnen en moeten we elkaar daarom aanspreken, ook binnen en vanuit religieuze instellingen en identiteitsgebonden organisaties. En deze waarden moeten ook worden overgedragen. In de opvoeding, in het onderwijs, in het kunst- en cultuurbeleid, op nationale feestdagen."

Het CDA heeft de aanpak van discriminatie als punt opgenomen in het verkiezingsprogramma zonder concrete voorstellen te doen:
"Discriminatie wordt aangepakt. Discriminatie is niet alleen grievend en kwetsend, maar zet ook verhoudingen tussen bevolkingsgroepen op scherp. Met name het tegengaan van uitsluiting op de arbeidsmarkt bij stageplaatsen krijgt topprioriteit van de overheid en het bedrijfsleven. Hiertoe worden doelstellingen geformuleerd waarop betrokken partijen elkaar kunnen aanspreken. Diversiteit van het personeelsbestand bij overheden en in het bedrijfsleven worden op planmatige en doelgerichte wijze nagestreefd.”

En over het recht op vrije meningsuiting en de beperkingen van dit recht:
"Vrijheid van meningsuiting behoort tot de fundamenten waarop onze samenleving is gebaseerd. Deze vrijheid is niet bedoeld om mensen tot in het diepst van hun ziel te kwetsen. Het CDA doet een appèl op de samenleving om verantwoord met deze vrijheid om te gaan. De overheid voert een actief beleid om misbruik van dit recht bijvoorbeeld in de vorm van haatzaaien en opruiing strafrechtelijk te vervolgen."

Voor de aanpak van discriminatie van gehandicapten en chronisch zieken wordt een apart punt gemaakt:
"Discriminatie van gehandicapten en chronisch zieken wordt tegengegaan door actief te werken aan betere beeldvorming en door een voortvarende uitbreiding van de Wet gelijke behandeling ten behoeve van gehandicapten en chronisch zieken."

Vanouds is het CDA altijd een partij geweest van de dialoog als instrument om spanningen in de maatschappij weg te masseren. Een aantal voorbeelden:
"Het CDA vindt het van belang dat scholen alle – dus ook allochtone– ouders bij het onderwijs betrekken. Opvoedingsondersteuning aan ouders, die hiervoor in aanmerking komen, kan duidelijk maken welke rol ouders kunnen vervullen bij het onderwijs en welke rol de school kan spelen bij de opvoeding. Het CDA roept scholen op uitwisselingsprojecten op te zetten zoals dat op dit moment reeds gebeurt bij de vriendschapsscholen in Rotterdam. Het uitwisselen van docenten en/of leerlingen tussen scholen zorgt voor meer kennis van elkaars achtergronden en cultuur."
En over interreligieuze dialoog:
“Het CDA neemt interreligieuze en interculturele spanningen buitengewoon serieus. Ook daarom is een geïnstitutionaliseerde dialoog tussen Europa en de vertegenwoordigers van de christelijke, joodse en andere wereldgodsdiensten met de Raad van Europa en de EU van grote betekenis.”

PvdA – Samen sterker, werken aan een beter Nederland

De Partij van de Arbeid doet haar naam eer aan. Veel aandacht voor diversiteit en de aanpak van discriminatie op de arbeidsmarkt:
"Niet alleen ouderen hebben een zwakke positie op de arbeidsmarkt. Dat geldt voor meer groepen, zoals vrouwen en een aantal specifieke etnische groepen. Nederlands-Marokkaanse jongens kunnen geen stageplaats krijgen. Nederlands-Turkse advocaten komen ondanks hun opleiding niet altijd makkelijk aan de bak, met oplopende frustratie als gevolg. Ook groeien deze groepen minder snel door naar hogere functies. De overheid geeft het goede voorbeeld. Het personeelsbestand moet een goede afspiegeling van de samenleving zijn. Quotering van deelname door vrouwen en etnische groepen aan plaatsen op zowel lagere als hogere functies is een belangrijk instrument, dat ook in Nederland moet worden toegepast. Werkgevers maken in hun sociaal jaarverslag bekend hoe zij werken aan diversiteit. Bedrijven die als rolmodel functioneren worden bekend gemaakt. Bedrijven die veroordeeld zijn voor discriminatie worden ook met naam en toenaam bekend gemaakt. Te weinig zaken van discriminatie op de werkvloer worden voor de rechter gebracht. De opsporing en vervolging van discriminatie in de praktijk moet weer meer prioriteit krijgen. Met ‘undercover’ rechercheonderzoek kan discriminatie snel worden blootgelegd."

En over de arbeidsparticipatie van vrouwen zegt de PvdA het volgende:

• "De overheid geeft het goede voorbeeld en werkgevers maken in hun sociaal jaarverslag bekend hoe zij werken aan verbetering van de positie van vrouwen in hun bedrijf."
• “Vrouwen verdienen nog steeds minder voor hetzelfde werk. Aan deze discriminatie moet een einde komen.”

Ook de maatschappelijke participatie van gehandicapten en chronisch zieken moet gestimuleerd worden volgens de PvdA. Daarover wordt onder meer opgemerkt:
“Nederland zet zich actief in voor het aannemen van het VN-mensenrechtenverdrag voor mensen met een (functie-)beperking in de algemene vergadering van de VN, ondertekent en ratificeert dit verdrag en gaat over tot een spoedige uitvoering van dit verdrag. Veel gebouwen zijn moeilijk toegankelijk voor gehandicapten. Dat moet veranderen. De overheid geeft daarbij zoveel mogelijk het goede voorbeeld en zorgt ervoor dat alle gebouwen en openbare ruimte voor alle mensen toegankelijk zijn.”

Voorts besteedt de PvdA veel aandacht aan de bestrijding discriminatie op grond van seksuele gerichtheid. Er wordt onder meer gezegd:
"Er moet harder opgetreden worden tegen discriminatie en agressiviteit tegen homoseksuelen op de werkvloer, in het uitgaansleven en op school, niet alleen tegen leerlingen, maar ook tegen leraren. Het Openbaar Ministerie treedt ook hard op tegen haatdragende en stigmatiserende uitlatingen. De politie gaat serieus om met aangiften en registreert homofoob geweld. Er komt meer aandacht voor het voorkomen van haat tegen homoseksuelen bij jongeren, bijvoorbeeld door scholen de ruimte te geven om aandacht te besteden aan homoseksualiteit in lesprogramma."

En over de opvang van slachtoffers van discriminatie wordt opgemerkt:
"Er is meer aandacht nodig voor slachtoffers van racisme en discriminatie. Deze slachtoffers worden nogal eens vergeten."

Veel aandacht in het PvdA-programma voor de spanningen in de samenleving tussen bevolkingsgroepen en de integratie van nieuwkomers. Daarbij wordt discriminatie als factor genoemd. Enkele citaten:

• "Bij de integratie van migranten is een grote inspanning van de migrant en de inzet van alle burgers, instanties en bedrijven vereist. De afgelopen jaren is de polarisatie en discriminatie toegenomen, waardoor soms zelfs goed geïntegreerde nieuwkomers zich van de Nederlandse samenleving hebben afgekeerd."
• "Integreren kunnen nieuwkomers niet alleen. Van de al langer in Nederland wonende bevolking wordt een open houding en een actieve belangstelling verwacht. Van instanties en bedrijven mag worden verwacht dat zij toegankelijkheid en kwaliteit bieden en discriminatie bestrijden. Deze eis van wederkerigheid houdt niet in dat de verplichtingen aan beide kanten gelijk zijn: van de migrant wordt een hogere inspanning verwacht omdat hij of zij zich in een nieuwe samenleving vestigt."

Over de inburgering van nieuwkomers het volgende:

• "Maatschappijoriëntatie is een belangrijk onderdeel van inburgering. Daarin worden normen geleerd die belangrijk zijn voor het participeren in het openbare leven in Nederland. Ook is er aandacht voor Nederlandse grondrechten, zoals de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van godsdienst, de gelijkheid tussen mannen en vrouwen, homo’s en hetero’s en tussen mensen van verschillende afkomst."
• "Alle burgers, inclusief immigranten, mogen rekenen op vrijwaring van discriminatie en op een respectvolle behandeling van culturele en religieuze uitingen die vallen binnen de grenzen van de democratische rechtsstaat. Respect voor de geloofsvrijheid van anderen, acceptatie dat mannen en vrouwen, homo’s en hetero’s in Nederland gelijke rechten hebben, en het recht op geloofsafval horen daar ook bij. Wie zich bij zijn of haar emancipatie belemmerd weet door de druk van familie, traditie of religie verdient onvoorwaardelijke steun. Er komen safehouses voor meisjes, waar vandaan zij veilig kunnen gaan werken of studeren.”

Over segregatie in het onderwijs wordt gezegd:
"Gemeenten en schoolbesturen komen in de positie om niet-vrijblijvende afspraken te maken over het realiseren van gemengde scholen in wijken waar dat mogelijk is. De vrijheid van ouders om de school te kiezen voor hun kinderen staat daarbij voorop."

GroenLinks – Groei mee

GroenLinks gaat eerst in op de toestand waarin de Nederlandse samenleving verkeert. Daarover wordt opgemerkt:
"Er heerst een kil klimaat waarin verschillen tussen groepen op scherp zijn gezet. Migranten worden vooral aangesproken op criminaliteit, terrorisme of hun 'achterlijke' cultuur. Een toenemend aantal ouderen voelt zich niet meer thuis in deze samenleving en wil liever in seniorensteden wonen. Teveel vrouwen worden gekleineerd en mishandeld. Besnijdenis bij islamitische vrouwen komt nog steeds voor. Homo’s voelen zich soms zelfs in Amsterdam niet meer veilig. Extreemrechtse jongeren maken zich schuldig aan haat en geweld. Sommige moslimjongeren raken verstrikt in gevaarlijke radicale netwerken. Onverdraagzaamheid brengt de vertrouwde wijk niet terug en maakt de buurt niet leefbaarder."

En over Artikel 1 van de Grondwet wordt opgemerkt:
"Bovendien wordt iedereen in gelijke gevallen gelijk behandeld. Artikel 1 van de Grondwet is zeer belangrijk. Slachtoffers van discriminatie verdienen goede ondersteuning en moeten op eenvoudige wijze hun recht kunnen halen. Wij willen discriminatie krachtig bestrijden op de werkvloer, bij sollicitaties, in het uitgaansleven en op de woningmarkt. Door bijvoorbeeld discriminerende disco's te sluiten en sollicitatiebrieven anoniem te maken. De overheid geeft het goede voorbeeld door bijvoorbeeld ook veel meer ouderen of gehandicapten in dienst te nemen."

Om discriminatie te bestrijden worden verschillende concrete voorstellen gedaan:

• "Vrijwaring van discriminatie is essentieel voor persoonlijke ontplooiing. De wetgeving voor gelijke behandeling wordt verbeterd. In artikel 1 van de grondwet wordt expliciet gemaakt dat ook discriminatie op grond van homoseksualiteit, leeftijd en handicap niet geaccepteerd wordt. De Commissie Gelijke Behandeling krijgt de bevoegdheid bestuurlijke boetes op te leggen bij ernstige overtredingen. Overheidsbeleid moet voortaan voldoen aan de normen voor gelijke behandeling en kan door de Commissie Gelijke Behandeling aan de wet worden getoetst. De Wet Gelijke Behandeling wordt verbeterd zodat iedereen, ook op grond van leeftijd, handicap en homoseksualiteit, volwaardige bescherming geniet.
• Gemeenten verlenen geen subsidies en vergunningen en sluiten desnoods publieke aangelegenheden als er geen antidiscriminatiebeleid wordt gevoerd.
• De arbeidsinspectie gaat strenger optreden tegen discriminatie op de arbeidsmarkt.
• De overheid geeft het goede voorbeeld door anoniem solliciteren toe te passen en bij overheidsopdrachten voorrang te geven aan maatschappelijk verantwoord ondernemende bedrijven en organisaties.
• De ondersteuning van slachtoffers van discriminatie wordt verbeterd. Zij kunnen terecht bij een professioneel en landelijk dekkend stelsel van bureaus tegen discriminatie. De overheid stelt hiervoor voldoende middelen beschikbaar.
• Lage overheden krijgen de ruimte om harde afspraken te maken met woningbouwcorporaties over het tegengaan van segregatie. Gemeenten worden verplicht gemengd te bouwen en te verhuren.
• Collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO's) worden alleen dan algemeen verbindend verklaard als er harde afspraken zijn gemaakt over evenredige vertegenwoordiging (sekse,leeftijd en etniciteit) in het personeelsbestand. Politiekorpsen vormen met meer vrouwen, homo's en migranten een betere afspiegeling van de maatschappij. Door specifieke wervingscampagnes en voorlichtingscampagnes komt ook een evenredige vertegenwoordiging bij officieren van justitie, de reclassering en rechters.
• Er komt een landelijke registratie van misdrijven jegens groepen op grond van onder andere sekse, etniciteit en seksuele gerichtheid.”

Met betrekking tot het spreidingsbeleid in het onderwijs wordt opgemerkt:
"Artikel 23 van de grondwet (vrijheid van onderwijs) wordt gemoderniseerd. Bijzondere scholen zijn verplicht leerlingen te accepteren indien de grondslag van de school wordt gerespecteerd. Gemeenten krijgen tevens de plicht en de bevoegdheid om met alle scholen bindende afspraken te maken over het tegengaan van witte en zwarte scholen”.
Volgende zin stond in het conceptprogramma maar niet meer in definitieve programma:
“Daartoe hanteren alle scholen inschrijflijsten op basis van kenmerken als inkomen en opleiding van de ouders."

D66 – Het gaat om mensen

D66 heeft het over discriminatie in algemene bewoordingen:
"De fundamentele waarden van onze samenleving zijn vrijheid voor en gelijkwaardigheid van ieder mens, ongeacht opvattingen, geloof, seksuele geaardheid, gerichtheid of herkomst. Lichamelijke integriteit, geweldloze oplossing van belangenconflicten en een respectvol gehanteerde vrijheid van meningsvorming en –uiting, inclusief respect voor onze democratische rechtsstaat, zijn voor ons centrale waarden."

En over gelijke kansen:
"Insiders tegenover nieuwkomers: dat is de nieuwe tegenstelling. Wij willen dat iedereen een eerlijke en gelijke kans krijgt om zich te ontwikkelen en te ontplooien. Daarom zijn wij tegen de behoudzucht van de belangenbehartigers, links en rechts. Tegen het egoïsme van de populisten, links en rechts."

Over het onderwijs wordt D66 iets concreter:
"D66 wil een acceptatieplicht voor scholen wanneer leerlingen of ouders de grondslag van de school respecteren. Zo kan niet langer gediscrimineerd worden met een religieuze grondslag als argument. Het schrappen van artikel 23 uit de grondwet is hiervoor niet nodig."

Over discriminatie op de arbeidsmarkt heeft D66 dit te melden:
"Dat betekent het vrijmaken van markten voor nieuwkomers. Dat betekent ook het wegnemen van barrières voor outsiders op de arbeidsmarkt. Discriminatie bij sollicitaties is ook zo’n barrière."

Discriminatie wordt ook genoemd als factor bij de aanpak van terrorisme en radicalisme:
"De aanpak zal zich moeten verbreden naar het verminderen van de politieke, economische, sociale en culturele spanningen die aan terrorisme en criminaliteit ten grondslag liggen. Gebrek aan kansen, uitsluiting en discriminatie kunnen leiden tot verzet tegen de maatschappij en tot radicalisering."

Voorts blijk dat D66 het verschil niet weet tussen vreemdelingenbeleid en integratiebeleid:
"Nederland heeft de afgelopen kabinetsperiode een integratiebeleid gevoerd dat gekenmerkt wordt door hardvochtigheid en willekeur. Het heeft vele vluchtelingen en immigranten onnodig hard getroffen en groot persoonlijk leed teweeg gebracht. Daarnaast is het internationale aanzien van Nederland geschaad. In het integratiedebat wordt gehamerd op de Nederlandse gebruiken en tradities, zonder besef dat deze al eeuwenlang beïnvloed worden door ontmoetingen met andere culturen. Het krampachtig vasthouden aan zogenaamde ‘gezamenlijke’ Nederlandse gebruiken heeft impliciet tot gevolg dat grote groepen van de Nederlandse bevolking worden uitgesloten. D66 wil af van het ‘onder dwang’ integreren en inburgeren. Een open samenleving in een globaliserende wereld biedt ruimte voor verschil. D66 verwacht wel van immigranten met een reguliere verblijfsvergunning dat zij met het oog op participatie in de samenleving zich de Nederlandse taal eigen maken. De overheid dient dit te faciliteren."

Vrij veel aandacht besteedt D66 aan homo-emancipatie:
"Het klimaat in Nederland voor homoseksuele mannen en vrouwen is nog altijd relatief tolerant en de openstelling van het burgerlijk huwelijk voor paren van gelijk geslacht heeft gezorgd voor een grote mate van juridische gelijkstelling. Toch lijkt de emancipatie van lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen en transgenders (LGBT’s) de laatste jaren te haperen. Om afnemende homotolerantie te keren zijn specifieke maatregelen nodig. Investeren in aanpak problemen.. De politie moet antihomoseksueel geweld registreren, docenten moeten specifiek homovijandigheid zondermeer veroordelen. Voorts moet er opvang komen voor allochtone homoseksuelen die tussen wal en schip raken. Alle scholen, ongeacht of zij bijzonder of openbaar onderwijs geven, dienen een homovriendelijk klimaat te creëren. Seksuele voorkeur of geslachtswijziging mag geen reden zijn om een leraar niet aan te nemen of te ontslaan. Hiervoor is een serieuze investering nodig, maar ook om agenten te trainen in de aanpak van homofoob geweld en multiculturele problemen. Net als bij de bestrijding van discriminatie op grond van huidskleur of geslacht."

Tot slot komt D66 nog met concrete voorstellen om de participatie van gehandicapten te bevorderen:
"Het toegankelijk maken en houden van haltes en opstapplaatsen van het OV voor minder validen moet worden versneld. Weg met het OV-plafond voor gehandicapten. D66 wil af van het plafond van het goedkoop reizen per OV voor gehandicapten en chronisch zieken. Gehandicapten moeten maximaal in staat worden gesteld zich te bewegen in de maatschappij."

ChristenUnie – Duurzaam voor elkaar

De ChristenUnie heeft veel aandacht voor de bevordering van de maatschappelijke participatie van mensen met een handicap of chronische ziekte. Daarbij hoort ook discriminatiebestrijding. Zo stelt de ChristenUnie voor:
"Integratie van gehandicapte kinderen in het reguliere basisonderwijs verdient de voorkeur. Het primair en voorgezet onderwijs komen onder de Wet Gelijke behandeling Gehandicapten en Chronisch Zieken te vallen. Daarbij kan van scholen niet het onmogelijke worden gevraagd. Scholen moeten financieel en inhoudelijk in staat worden gesteld deze taak waar te kunnen maken."

Andere voorstellen zijn onder meer:

• "Behandeling Gehandicapten en Chronisch Zieken wordt uitgebreid naar andere relevante levensterreinen. Met elkaar kunnen we er voor zorgen dat de beperking van mensen met een handicap zoveel mogelijk wordt gecompenseerd.
• Maak gebouwen en het openbaar vervoer toegankelijk. Openbaar vervoerssystemen die niet voldoen aan deze eis kan een subsidiekorting worden opgelegd. Realiseer voldoende gehandicaptenparkeerplaatsen (2 procentnorm). Nieuw te bouwen woningen en gebouwen voldoen minimaal aan de toegankelijkheidseisen in het bouwbesluit.
• Artikel 1, het recht op gelijke behandeling, wordt uitgebreid ter bestrijding van gehandicaptendiscriminatie."

Met betrekking tot de rechten in de Grondwet wordt gezegd:
"Er wordt geen rangorde tussen de verschillende vrijheidsrechten in de Grondwet vastgesteld."

Over de samenleving in het algemeen merkt de ChristenUnie op:
"Een leefbare samenleving is niet mogelijk zonder gezamenlijk gedragen publieke gedragsnormen. Het stellen van omgangsregels of fatsoensnormen voor de publieke ruimte kan echter maar in beperkte mate bewerkstelligd worden door de overheid."
Dat houdt in dat discriminatie bestreden dient te worden:

• "Iedereen in Nederland heeft zich gewoon aan de wet te houden: geweld, belediging, discriminatie en antisemitisme, haatzaaien en godslastering zijn en blijven strafbaar."
• "Racisme en discriminatie op grond van etniciteit, geaardheid of handicap verdienen krachtige bestrijding. Extremistische organisaties die zich schuldig maken aan geweldpleging of herhaalde ordeverstoring verliezen het recht op demonstratie en zendtijd voor radio en televisie. Ook hun overheidssubsidies worden stopgezet."

Over de Nederlandse als veelkleurige samenleving merkt de ChristenUnie op:
"Alle burgers behoren zich zo te gedragen dat zij geen inbreuk maken op het algemeen belang van de samenleving, de openbare orde en de rechten en vrijheden van andere burgers. Het is van belang dat de overheid, waar zij dat kan, een volwaardige plaats van migranten in het arbeidsproces bevordert. Knelpunten zoals discriminatie en uitsluiting van het arbeidsproces, moeten aangepakt worden."

Concrete voorstellen die gedaan worden om de integratie van migranten te bevorderen zijn onder meer:

• "Bevordering van succesvolle arbeidsparticipatie. Migranten zijn gebaat bij forse uitbreiding van het aantal werkervaringsplaatsen c.q. stageplaatsen in het bedrijfsleven, bij de overheid en in de non-profitsector.
• Aandacht voor botsende opvattingen. Besteedt in het inburgeringprogramma én in het reguliere onderwijs aandacht aan culturele gedragingen en opvattingen die, hoewel niet onwettig, botsen met de in Nederland heersende culturele opvattingen.
• Acceptatie van religieuze kleding of tekens. Het gaat hier om godsdienstvrijheid. Er kunnen echter eisen worden gesteld die, gelet op de veiligheid, de functionaliteit en de neutraliteit, bij geüniformeerde overheidsberoepen, maar ook in de zorg, het onderwijs of het bedrijfsleven, noodzakelijk zijn.
• Werk aan een effectief spreidingsbeleid. Dit voorkomt het ontstaan van achterstandswijken.
• Geef als overheid het voorbeeld. Een voorbeeldfunctie van de overheid in het eigen personeelsbeleid bij het aantrekken van mensen uit bevolkingsgroepen die in
  een achterstandspositie verkeren.
• Een banenoffensief om migranten aan het werk te helpen."

Voorts wordt in het hoofdstuk over arbeid voorgesteld:
"Diversiteitsbeleid te stimuleren: bedrijven dienen hun organisatie aan te passen aan de mogelijkheden van ouderen, allochtonen en (arbeids)gehandicapten."

SP - Een beter Nederland, voor hetzelfde geld

In het programma van de SP worden enkele algemene voorstellen over discriminatiebestrijding gedaan:

• "Discriminatie en racisme pakken we hard aan. We voeren een hogere strafmaat in voor discriminatie. Discriminerende, racistische en tot geweld oproepende propaganda, vooral op het internet, wordt door politie en justitie harder aangepakt en waar mogelijk door de rechter verboden.
• Discriminatie op basis van geslacht, etniciteit, religie, seksuele geaardheid en handicap wordt stevig aangepakt. De bestrijding van racisme krijgt meer prioriteit."

Over de positie van gehandicapten en chronische zieken doet de SP de volgende voorstellen:

• "De toegankelijkheid van gebouwen en ruimten voor mensen met een beperking wordt verbeterd, evenals de toegankelijkheid van het openbaar vervoer."
• "De Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte moet worden uitgebreid met terreinen als openbaar vervoer, wonen en onderwijs."

Van oudsher heeft zich de SP zorgen gemaakt om segregatie in het onderwijs en huisvesting: "'Niet apart, maar samen', dat moet het uitgangspunt zijn van het beleid", is het devies van de SP. De SP doet enkele voorstellen om segregatie tegen te gaan:

• "Gemengd wonen wordt bevorderd, door meer betaalbare woningen te bouwen, de huurtoeslag te verhogen en meer te investeren in de leefbaarheid van wijken.
• Het toezicht op het toewijzingsbeleid van woningcorporaties wordt uitgebreid. Ook van particuliere verhuurders wordt meer verantwoordelijkheid gevraagd om mee te werken aan gemengde buurten
• De segregatie in het onderwijs wordt bestreden. Er komt een acceptatieplicht van leerlingen. De voorlichting aan ouders over de schoolkeuze wordt uitgebreid en de ouderbijdragen worden gemaximeerd.
• Gemeenten en basisscholen gaan afspraken maken over dubbele wachtlijsten: één voor leerlingen met achterstand, en één voor leerlingen zonder achterstand."

(Over de dubbele wachtlijsten heeft het LBR het volgende standpunt ingenomen: Dubbele wachtlijsten ongewenst en onmogelijk

SGP - Naar eer en geweten

De SGP gaat uitgebreid in op artikel 1 van de Nederlandse grondwet waar het non-discriminatiebeginsel is vastgelegd:
"De Grondwet begint met een groot aantal grondrechten. Die hebben ieder een eigen ontstaansgeschiedenis en waarde. Alleen al om die reden is het onjuist om artikel 1 van de Grondwet te verheffen tot een soort superartikel waarvoor alle andere rechten moeten wijken. Op die manier zou de gelijkheidsideologie van de Verlichting worden opgelegd aan iedereen en zouden grote groepen mensen die er anders over denken monddood worden gemaakt. De Grondwet zou overigens aan waarde winnen als die zou worden voorzien van een inleiding waarin duidelijk verwezen wordt naar de christelijke wortels van de Nederlandse staat. Artikel 1 van de Grondwet mag niet gaan fungeren als maatstaf voor alle andere artikelen. Grondrechten zijn niet onbegrensd en houden elkaar in balans. Daarom is het aanbrengen van een rangorde in de grondrechten onverstandig en ongewenst."

Over rassendiscriminatie is de SGP duidelijk:
"Discriminatie op basis van ras, afkomst of huidskleur is in strijd met de bijbelse gelijkwaardigheid van mensen. Een krachtige bestrijding daarvan blijft nodig."

Bij het bestrijden van etnische segregatie blijkt de SGP opeens heel anders te denken over rassendiscriminatie:
"Spreiding van allochtonen is nodig om te voorkomen dat probleemwijken nog verder verloederen. Dat kan indirect door de verantwoordelijke instanties in staat te stellen allochtonen geen woonruimte toe te kennen als het percentage allochtonen in een bepaalde wijk te hoog wordt." (Voor het LBR-standpunt hierover zie: Wetsvoorstel maatregelen grootstedelijke problematiek

Over bestrijding van etnische segregatie in het onderwijs zegt de SGP:
"Het probleem van de 'zwarte scholen' kan het best en het meest effectief worden bestreden door te werken aan een evenwichtiger samenstelling van de bevolking in de wijken."

De SGP heeft het niet zo op islam, moskeeën en niet-christelijke religies:

• "Moskeeën zijn allesbehalve een verrijking voor Nederland, net zomin als uitingen van andere godsdiensten en ideologieën dat zijn, waar Jezus Christus niet in het middelpunt staat."
• "De bouw van moskeeën mag niet worden bevorderd. In ieder geval mag er geen vergunning worden verleend voor de bouw van opzichtige 'megamoskeeën'."

En over antisemitisme onder moslims wordt het volgende beweerd:

• "Antisemitisme leeft breed onder moslims, waarbij de diepgewortelde jodenhaat nog wordt aangewakkerd door radicale zenders en andere media, die er alles aan doen om het westen, Israël in het bijzonder, te demoniseren. Nederland moet daarom al het mogelijke doen om zulke zenders te blokkeren en ook internationaal aandringen op en werken aan harde maatregelen."
• "Uitingen van antisemitisme, waaronder het ontkennen van de holocaust, moeten consequent en hard worden aangepakt. Het OM laat dit punt nog té veel sloffen."

Ook bij het inburgeren van nieuwkomers moet antisemitisme worden bestreden:
"In de inburgeringcursus moet uitdrukkelijk aandacht zijn voor het probleem van het antisemitisme."

Tot slot heeft de SGP nog aandacht voor discriminatie in de krijgsmacht:
"Misstanden binnen de krijgsmacht, zoals seksuele intimidatie, discriminatie of het gebruik van drugs, moeten direct en hard worden aangepakt."

Partij voor de Vrijheid - Verkiezingspamflet

De Partij van de Vrijheid (PVV) van Geert Wilders heeft nauwelijks aandacht voor discriminatiebestrijding. Men heeft wel veel aandacht voor de islam. PVV zegt voor de vrijheid te zijn maar is zeker niet voor vrijheid van moslims. Enkele voorstellen van de PVV:

• “Moratorium van 5 jaar op bouw nieuwe moskeeën en islamitische scholen."
• "Nieuw artikel 1 van de Grondwet: christelijk/joods/humanistische cultuur moet in Nederland dominant blijven."
• "Preekverbod buitenlandse imams, verplichting tot spreken van Nederlandse taal in gebedshuizen."
• "Verbod hoofddoekjes in publieke functies.”

Voorts maakt men onderscheid op nationale afkomst bij het immigratiebeleid:

• “Grenzen zo lang mogelijk dichthouden voor Oost-Europese werknemers."
• "Immigratiestop niet-westerse allochtonen (Marokkanen en Turken) voor 5 jaar.”

EénNL - Open, eerlijk en duidelijk

EénNL merkt het volgende op over de aanpak van racistisch en extremistisch geweld:
“Racistisch geweld (waaronder hatecrimes) en cultuur-en geloofsgerelateerd geweld (eerwraak) worden zwaarder bestraft door dit als een strafverzwarende omstandigheid in de strafwet op te nemen.”

EénNL maakt zich grote zorgen om het maatschappelijke klimaat in Nederland:

• “Het vreedzaam samenleven van verschillende bevolkingsgroepen staat nu op het spel.”
• “Culturen leven langs elkaar heen, er is weinig begrip voor elkaar. Nederland fragmenteert.”
• “EénNL vindt dat er in Nederland een plek is voor elke etnische groep en godsdienst zolang onze kernwaarden worden geëerbiedigd. Wij leven in een moderne samenleving met vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst, gelijkheid van vrouw en man en tolerantie voor andersdenkenden – ook binnen de ‘eigen kring’. EénNL vindt dat artikel 7 (vrijheid van meningsuiting) boven artikel 1 (verbod op discriminatie) van de Grondwet staat."

Maatregelen die EénNL voorstelt om spanningen weg te nemen richten zich vooral op islamitische organisaties en moslims. Er worden geen voorstellen om discriminatie in het algemeen tegen te gaan. Enkele maatregelen zijn:

• "Invoeren van een ‘Nederland Code’ die geënt is op de omgangsregels die zijn vervat in de ‘Rotterdam code’.
• Geen subsidies meer voor etnische en religieuze organisaties; subsidiëring vanuit het buitenland wordt tegengegaan – etnische en religieuze gemeenschappen moeten hun eigen broek ophouden.
• Religieuze en etnische organisaties moeten de Nederlandse rechtsstaat erkennen. Als hun werk in strijd is met onze openbare orde moeten ze door de rechter worden verboden en ontbonden.
• Religieuze organisaties die met de overheid contacten hebben, verklaren dat ze
  iedereen respecteren ongeacht ras, geloof en sekse, en dat geloof een individuele
  zaak is.
• Onderwijsinspectie controleert op islamitische scholen streng op mogelijke schendingen van leefregels en op bekendheid met de geschiedenis: de gelijkheid van vrouw en man, geen discriminatie op het gebied van geloof, sekse en seksuele voorkeur.
• Invoeren van een verbod op religieuze uitingen voor ambtenaren en leraren op openbare scholen.
• Gezichtsbedekkende kleding op straat, op openbare scholen en in andere openbare ruimten wordt verboden.”

Lijst 5 Fortuyn - Dit is niet het land wat ik voor mijn kinderen wil achterlaten

Lijst 5 Fortuyn ziet non-discriminatie als een fundamenteel beginsel:
“Toch is bijna iedereen het erover eens dat er een aantal fundamentele beginselen van onze samenleving zijn overgebleven waarover niet onderhandeld kan worden: scheiding van kerk en staat, vrijheid van meningsuiting, verdraagzaamheid en non-discriminatie.

Uitgebreid wordt stilgestaan bij de integratie van etnische minderheden:
“Door het beleid van vorige kabinetten zijn in Nederland de problemen op het gebied van immigratie en integratie van minderheden nog steeds niet afdoende opgelost. Om een cultuurclash te voorkomen, blijft het hoognodig iets hieraan te doen.”

Er wordt voorgesteld:
“Al aanwezige allochtonen kunnen zich niet gescheiden van de rest van de samenleving ontwikkelen, maar moeten zich aanpassen. Aan twijfel aan de dominantie van de Nederlandse cultuur tijdens het integratieproces wordt wat betreft Lijst 5 Fortuyn geen ruimte gegeven. Hiertegenover staat ook dat negatieve beeldvorming moet worden bestreden door het versterken van de sociaal-economische positie en (arbeids)participatie. Integratie heeft ook alles met economie, want met werk te maken. Wij gaan bedrijfsscholen stimuleren. Hierdoor komt ook de samenhang tussen kenniseconomie en maakindustrie beter tot uiting. Veel vaklui hebben het werk geleerd bij Philips, Fokker, Hoogovens, DAF, enz. Daarnaast moeten succesvolle allochtonen als rolmodellen meer aandacht krijgen om negatieve beeldvorming en stigmatisering te voorkomen. Discriminatie moet actief vervolgd worden.”

Ook wil men:
“Stop op bouw moskeeën en islamitische scholen.”