'Probleemwijk met veel bijzondere mensen'

De Akbarstraat toont moeizame integratie

'De NPS-serie de Akbarstraat heeft de vinger op verschillende zere plekken gelegd die het integratieproces in de weg zitten. Beide kanten hebben we belicht: zowel de kant van de bewoners als de beleidsmakers, de overheid.' Redacteur en programmamaker Myriam Sahraoui verbleef met een NPS-team negen maanden in de Akbarstraat in de Kolenkitbuurt in Amsterdam-West. Een gesprek over een multiculturele straat.

Eind januari zond de NPS de driedelige serie De Akbarstraat uit. "Wat is er gebeurd en hoe kon dat gebeuren", was de vraag die presentator Felix Rottenberg zich stelde toen hij een keer door de Akbarstraat wandelde.

Vijftig jaar geleden was de straat gewild vanwege de nieuwe, vrij grote woningen, ruime trottoirs en de groene omgeving. Voornamelijk onder de bewoners van de Jordaan en de Pijp was de belangstelling erg groot. Nu is minder dan tien procent van de bewoners van origine Nederlander.

Rottenberg kwam met een NPS-team in september 2000 om de hoek in een voormalige drogisterij bivakkeren. De bevindingen van het team zijn in drie delen in beeld gebracht. Samenvattend: de historie van de wijk, de bewoners en hoe ze leven en tot slot de beleidsmakers.

Myriam Sahraoui maakte deel uit van dat NPS-team. Het terrein van de multiculturele samenleving is haar niet onbekend. Als programmamaakster werkte Sahraoui onder meer aan het cultureel magazine Flyer en de documentaire serie Roots & Routes. Voorheen werkte ze voor de Stichting Omroep Allochtonen Utrecht waar ze Europese media-projecten verzorgde. Verder is ze nu als NPS-medewerker betrokken bij de organisatie van de Prix Europa Iris in Berlijn, de Europese Mediaprijs voor de beste multiculturele TV-produktie.

De wijk doorgronden

Sahraoui: 'De Akbarstraat is een multicultureel programma. Het gaat immers over onze samenleving van nu, de multiculturele samenleving. Iedereen die deel uitmaakt van de wijk komt aan bod, allochtonen en autochtonen, de onderwijzers, de welzijnswerkers en de gezagsdragers. Felix Rottenberg is het boegbeeld die werd gevoed en gegidst door een team dat door haar specifieke samenstelling de wijk heeft weten te doorgronden."

Een gesloten wijk, conservatief met kinderrijke gezinnen, dat waren haar eerste indrukken. Sahraoui: "Meer dan 80% is van allochtone afkomst en zeker de helft daarvan is Arabisch. Dat zie je terug in de documentaire. Huisartsen en onderwijzers zijn vaak wel Nederlands, maar de bewoners niet, behalve een aantal ouderen die hun hele leven in de wijk hebben gewoond. Veel autochtone bewoners zijn uitgeweken naar Almere, Purmerend en dat soort steden."

"Juist omdat wij zo lang in de wijk hebben kunnen verblijven, konden we het vertrouwen van de buurt winnen. Zo is het mogelijk geweest goed te doorgronden, hoe moeizaam het integratieproces verloopt. Mensen hebben het niet breed en hebben problemen om zich een plek te verwerven in de Nederlandse samenleving."

Ver van de realiteit

In de serie kwam zij en collega-redacteur Selami Altunterim ook voor als geïnterviewde. "Eigenlijk was het niet de bedoeling dat wij in beeld zouden komen, maar tijdens de research kwamen we erachter dat niet iedereen in beeld wilde, waardoor een deel van de informatie verloren dreigde te gaan. Toen is het idee ontstaan om ons als doorgeefluik in beeld te brengen. Zeg maar, onze impressies van deze wijk inzetten waar wij door onze achtergrond gevoelsmatig het sterkst mee verbonden waren. Als onderdeel van het team van researchers waren we letterlijk de ogen en oren van Rottenberg in de wijk."

Het team sprak met ongeveer 300 bewoners, belegde bijeenkomsten met huisartsen en maatschappelijk werkers en confronteerde ambtenaren en bestuurders met hun bevindingen.

Sahraoui: "We hebben gewoon overal aangebeld en heel veel met de mensen gesproken, over wonen, school, gezin, afkomst. Het kost tijd om mensen te overtuigen van het belang hun verhaal voor de camera te vertellen. Ze associëren het met 'de vuile was buiten hangen' en dat willen ze niet. Maar het is zo belangrijk om te laten zien wat er met de wijk aan de hand is. Wat in dit stadsdeel gebeurt, komt natuurlijk in elke stad voor, waar oude wijken bevolkt worden door migranten." Zoals eerder gezegd, zijn het niet alleen de bewoners, maar ook beleidsmakers die aan het woord komen.

Sahraoui:"We zagen bevestigd dat de politiek soms ver van de realiteit afstaat, want hoe kun je nou integreren in de Nederlandse samenleving als er geen enkele Nederlander op school zit?"

Kracht en vitaliteit

Myriam heeft moedeloosheid en dynamiek van nabij ervaren."Soms word je erin meegezogen, de bewoners - en ook de besluitvormers- zijn lamgeslagen en futloos. Dat zit in de weg en houdt verbetering tegen. En je weet wel dat mensen met zijn tienen op een tweekamerwoning zitten, maar je beseft niet hoe dat is in de praktijk." Toch is het beeld wat blijft hangen niet louter moedeloos. "Wat mij het meeste bijblijft is de kracht die in de jonge generatie zit en de vitaliteit. Dat zie je vooral bij vrouwen, vind ik. Zij zijn echt de motor in de wijk, ook de moeders. Ze hebben het niet makkelijk, want ze zitten klem tussen de Nederlandse samenleving en de conservatieve wijk waarin ze wonen, met veel sociale controle en weinig speelruimte. Het is een probleemwijk, maar wel met veel bijzondere mensen. Ze zijn vaak veel meer dan ze lijken. Mensen zijn zo behept met vooroordelen 'als je een sluier draagt dan ben je zus of zo'." Ik hoop dat mensen inzien dat er veel potentie zit in de jonge generatie. Ik weet het zeker: over tien jaar zullen we van ze horen, in alle sectoren van de maatschappij!'

"Een mooie reactie was van een jonge Marokkaanse vrouw uit de wijk die niet had mee willen werken voor de film maar die nu dat ze eindresultaat had gezien heel trots was dat we zo scherp en open onderwerpen bloot hebben gelegd. 'We moeten ophouden de schaamte-cultuur in stand te houden!' zei ze."

Negen maanden wonen en werken is een vrij kostbare produktie naar Nederlandse TV-maatstaven. Zou Sahraoui zich nu in de Kolenkitbuurt willen vestigen?
Sahraoui:"Ik denk het niet. Zoals veel jongeren uit de wijk heb ik ook een benauwd gevoel in de wijk. Er heerst een enorme sociale controle en daar zou ik persoonlijk te veel moeite mee hebben. Ik begrijp daarom heel goed waarom veel jonge mensen uit de wijk trekken om hun identiteit te ontwikkelen en meer vrijheid te verwerven."

Eerst onmacht en onkunde benoemen

"De serie De Akbarstraat heeft de vinger op verschillende zere plekken gelegd die het integratieproces in de weg zitten. Beide kanten hebben we belicht zowel de kant van de bewoners als de beleidsmakers, de overheid."

"We zien een lokale overheid worstelen met bureaucratie, onbetrokkenheid en onmacht en aan de andere kant zien we de dilemma's waar veel allochtonen mee worstelen zoals het taalprobleem, de opvoeding van de kinderen in twee verschillende culturen, het gebrek aan wederzijdse communicatie, het probleem van de zwarte scholen, het probleem van de vrouwenemancipatie in conservatieve moslimkringen.
Zolang mensen niet eerlijk hun problemen, onmacht en onkunde benoemen zal er niet veel veranderen. Iedereen moet verantwoordelijkheid nemen en zorgen dat we met de beste organisatie en de meeste getalenteerde mensen dit soort wijken uit het slop halen. Er is veel mogelijk als je maar eerlijk de problemen en de kansen onder ogen wilt zien. Want kracht is er genoeg in de wijken maar die moet je ook weten op te sporen en goed te begeleiden."

Victor Joseph was media-adviseur bij het LBR (nu Art.1).

Dit artikel kwam tot stand met medewerking van de redactie van het NPS-tijdschrift 'In de Wandelgangen'

Dit artikel is verschenen in Zebra-Magazine 1 / maart 2002

De Akbarstraat
Regie: Jan Bosdriesz
Presentatie: Felix Rottenberg
Research: Frank Pol, Henriëtte Teunissen, Selami Altunterim en Myriam Sahraoui.
Produktie: Laura Kaandorp