Reactie SOAC op rapport van de Nationale ombudsman naar 100%-controles Schiphol

Ontstaan SOAC

Een aantal advocaten behandelde zaken van cliënten die bij aankomst op Schiphol, komend vanuit Suriname, de Antillen, Aruba of Venezuela, werden gecontroleerd op het hebben geslikt van bolletjes cocaïne. Zij werden verdacht van het opzettelijk binnen het grondgebied van Nederland brengen, vervoeren, dan wel voorhanden hebben van een stof voorkomend op lijst 1 van de Opiumwet.
Deze mensen, waarvan een groot aantal zegt dat juist zij werden aangehouden omdat ze een donkere huidskleur hebben, werden op een zeer vernederende wijze behandeld, ook al was hun onschuld al gebleken.
Na een eerste controle door de Douane, werd een aantal mensen overgedragen aan de Koninklijke Marechaussee (KMar). Zij werden overgebracht naar het detentiecentrum op Schiphol-Oost waar een aantal zich moest uitkleden en onderworpen werd aan lijfsvisitaties waarbij soms ook lichaamsopeningen geschouwd werden. Mensen moesten een paar maal "schoon poepen" voordat de KMar hun onschuld vaststelde. De bejegening van de reizigers was daarnaast ook zeer vernederend: de toon was commanderend, men werd getutoyeerd, water drinken was verboden, bellen was verboden, een bodyscan apparaat onmogelijk, bagage werd kapot gesneden. Ook bij gebleken onschuld werden geen excuses aangeboden evenmin als een schadevergoeding. De informatievoorziening gedurende het soms uren of dagen durende traject, was nihil.
Klachtenprocedures waren onduidelijk en boden geen soelaas. Rechtszaken werden wel gewonnen, hoewel daarmee het schaamtegevoel niet verdween.

Advocaten en een aantal organisaties vonden dergelijke praktijken onaanvaardbaar en kwamen via het uitwisselen van informatie tot samenwerking om dit te stoppen.

Nationale ombudsman

Eind 2005 werd er contact gelegd met de Nationale ombudsman. Dit resulteerde in januari 2006 in een aanbeveling van de ombudsman die de lijfsvisitatie met ontkleding verbood. Vervolgens besloot de Nationale ombudsman een onderzoek in te stellen; nu is het rapport daarover verschenen.

eactie SOAC op rapport

SOAC is tevreden met de uitkomsten van het rapport. Wij zijn verheugd dat de lijfsvisitaties met ontkleding verboden zijn. Dit is immers totaal geen passend middel voor een controle, het is een inbreuk op de lichamelijke integriteit. Ook onderschrijven wij dat het verdiepte interview dat met reizigers wordt gehouden, waarin de zogenoemde slikkerscriteria worden getoetst, herbezinning behooeft. Onze bevindingen ten aanzien van de informatievoorziening aan reizigers worden bevestigd evenals die inzake privacy: intieme fouilleringen vinden in het zicht van anderen plaats. Eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer is een voorwaarde en een recht.
Hetzelfde geldt voor de bevindingen van de ombudsman inzake de (informatie over) plaatsing op een zwarte lijst van drugskoeriers, die aan luchtvaartmaatschappijen wordt verstrekt. Dit is onterecht en niet juist.

Een aantal uitkomsten echter roept bij ons vragen dan wel een negatieve reactie op.
Het punt bejegening bijvoorbeeld: in het rapport staat dat duidelijk is dat er discrepanties bestaan tussen de opvattingen van de Douane en die van reizigers (burgers) inzake de bejegening. Wij kregen en krijgen veel signalen dat niet in de laatste plaats de bejegening als zeer onheus en vernederend wordt ervaren. Men voelt zich als een crimineel behandeld, ook al is onschuld duidelijk.
Daarnaast wordt in het rapport summier ingegaan op een punt waar wij juist heel veel over horen: discriminatie. De ombudsman schrijft hierover dat hij niet heeft vastgesteld dat bij de uitvoering sprake is van discriminatie van mensen met een donkere huidskleur. Dit wordt echter door velen als zodanig ervaren.

In het rapport wordt niet ingegaan op de wettelijke basis voor de 100%-controles. Hier zou eigenlijk mee moeten worden begonnen voordat de uitvoering getoetst wordt. In feite is hier geen basis voor en dat betekent dat het handelen per definitie onbehoorlijk is.
De Douane beroept zich wat betreft de controles op drugs op de Douanewet. Het Gerechtshof Amsterdam heeft dit onjuist bevonden.