Nadenken over lot asielzoekers

Maker ‘beeldende radio’ wint Zilveren Zebra 2002

Door Marco Camphens

Komen etnische minderheden in de media nauwelijks zelf aan het woord, asielzoekers kom je vrijwel helemaal niet tegen. Jorrit Brenninkmeijer, winnaar van de Zilveren Zebra 2002 liet Wahab Rashid-Ali, Koerdisch asielzoeker uit Irak, spreken over zijn situatie in de Nederlandse asielprocedure. In de radiodocumentaire 'Ik ben er, en ik ben er niet' toont de openhartige Rashid-Ali zijn vertwijfeling over de zes jaar die hij inmiddels wacht op een beslissing of hij mag blijven, of dat hij terug moet naar Irak. "Beeldende radio", noemde de jury Brenninkmeijers productie. Marco Camphens interviewt de freelance radiomaker.

'Ik ben er, en ik ben er niet' is een productie van Jorrit Brenninkmeijer. De radiodocumentaire is het verhaal van de uitgeprocedeerde asielzoeker Wahab Rashid-Ali. Na een verblijf van zes jaar in Nederland raakt hij tussen wal en schip. Momenteel verblijft Wahab in een opvanghuis in Eindhoven. Hij wacht, net als lotgenoten, totdat de Nederlandse overheid beslist wat er met asielzoekers uit Irak moet gebeuren. Hij spreekt goed Nederlands en wil graag aan de slag in Nederland. Nederland beschouwt hij als zijn tweede land maar hij mag niets doen. Vandaar zijn uitspraak: 'ik ben er, en ik ben er niet'.

Juryvoorzitter Van den Heuvel noemde de documentaire 'ontroerend en tekenend. Beeldende radio, als een vleesgeworden krantenbericht. Een journalistiek juweeltje, over een probleem dat toch eigenlijk zo eenvoudig kan worden opgelost.'
Jorrit Brenninkmeijer studeerde af in de communicatiewetenschappen. Tijdens zijn studie deed hij al hier en daar wat radiowerk in Amsterdam. Sinds drie jaar werkt hij als freelance - radiojournalist, onder andere voor de Wereldomroep. Hij werkt ook als fotograaf. De winnaar van de Zilveren Zebra 2002 is 31 jaar.

Wat betekent de Zilveren Zebra voor u?
"Het is een erkenning voor het werk dat ik heb gedaan. Als freelancer is het uitzonderlijk dat je een prijs wordt toegekend. Het is een bevestiging dat ik iets moois heb gemaakt. Zeker nu, door de verplichte bezuinigingen bij de publieke omroep, de mogelijkheden voor de journalisten om door te breken langzaam maar zeker verdwijnen, is het toch mooi dat de productie werd opgemerkt. Het is ook een zetje in de rug voor de jonge freelancer. Voor de hoofdrolspeler, Wahab Rashid-Ali is de prijs ook interessant. Het is namelijk goed dat mensen een keer nadenken over wat asielzoekers wordt aangedaan. Het geeft hem erg veel moed en doorzettingsvermogen."

Kunt u iets vertellen over de productie van de documentaire?
"In april 2002 was ik bezig met een verhaal over illegaliteit en hoe dat mensen in de verdrukking duwt. Het was een quasi-nieuwsverhaal voor de AVRO. In deze periode leerde is Wahad Rashid-Ali kennen. Hij fascineerde mij meteen. Een asielzoeker die zo goed Nederlands spreekt en zijn gevoelens zo goed onder woorden kan brengen is uniek te noemen. En het mooie was dat het meteen klikte tussen ons.
Toen heb ik 6 maanden lang contact gehouden met Wahad. Ik wist toen ook niet waar het toe zou leiden. De actuele ontwikkelingen beïnvloedden ook het contact. De politieke wendingen zijn zeer interessant te noemen. Van hogerhand werd besloten om Wahad niet actief uit te zetten. Dat wil zeggen dat de regering de situatie bevriest en een jaar de tijd neemt om 'het probleem' op te lossen. Qua veiligheid is uitzetting naar Noord-Irak mogelijk maar technisch is er toch een probleem. Er is namelijk geen ticket te koop naar Irak, het gaat via Turkije. Wahad moest, nadat hij was 'uitgeprocedeerd', opnieuw de asielzoekersprocedure in. Hij is niet de enige, hij staat symbool voor 1500 tot 2000 Irakezen die in dezelfde situatie verkeren.
Je kunt met dit onderwerp bezig blijven voordat je het idee hebt dat het 'af' is. Op een gegeven moment was Wahad's situatie iets verbeterd en besloot ik de documentaire aan de NCRV aan te bieden. Zij hebben toen de sluizen opengezet. De productie van de documentaire is voor 99 procent in eigen handen gebleven, ik heb ook zelf de muziek uitgekozen en alles gemonteerd."

Wat was uw bedoeling met deze documentaire?
"Ik wilde het verhaal laten vertellen door asielzoekers zelf. Je komt het zelden tegen dat de mensen zelf aan het woord komen. Meestal zijn het advocaten die de situatie vertellen maar dat is slechts vijf minuten interessant. De asielzoekers worden weggestopt en moeten wachten op een beslissing. Zij weten niet hoe lang ze moeten wachten. Het is belangrijk te laten zien wat er met de mensen gebeurt, wat de mensen wordt aangedaan. Het verhaal wilde ik op een inventieve manier vertellen."

Wie was uw doelgroep?
"In eerste plaats het algemeen publiek. Ik wil niemand uitsluiten om van de meer menselijke kant van het verhaal kennis te nemen. Toch moet je met radiojournalistiek altijd rekening houden dat je maar een beperkt aantal luisteraars bereikt. Het publiek bestaat uit ongeveer 15000 mensen die het geduld vinden om naar het programma te luisteren."

Heeft u opmerkelijke reacties op deze documentaire gekregen?
"Dat is moeilijk te zeggen, want wat is opmerkelijk? Ik zou bijna zeggen dat ik het opmerkelijk zou vinden als iemand zou zeggen: "Ik vond er helemaal niets aan". Termen als "beeldende radio", waarmee mensen de documentaire beschreven zijn enorm grote complimenten, dat is zeker een opmerkelijke reactie te noemen. Eén van de meest onverwachte reacties was dat er iemand out of the blue opbelde en vertelde dat ze zo getroffen was door de gebruikte muziek. Ze was ontroerd door een stuk van de Noorse trompettist Nils Pettermonvaor dat in de documentaire te horen is."

U 'bedankt' de Nederlandse overheid voor haar vreemdelingenbeleid. Wat verwacht u in deze context van de toekomst?
"De partijen SP en GroenLinks trekken zich het lot van de asielzoekers erg aan. Zij zullen er op aandringen dat (demissionair) minister Nawijn nog voor de kerst met een nieuw standpunt zal komen over Irak. Er moet nu eens een keer duidelijkheid komen voor de vluchtelingen. Want 'wat willen we nu eigenlijk'. Als de beslissing 'jullie kunnen niet blijven' valt en dezelfde middag worden de mensen uitgezet, is er al veel meer duidelijkheid. Ik denk dat asielzoekers zelfs deze duidelijkheid prefereren boven de huidige onzekere situatie."

Denkt u dat het vreemdelingenbeleid van de Nederlandse overheid te maken heeft met de verharding in de samenleving?
"Het is een politiek gevoelig onderwerp. Misschien wordt Noord-Irak wel veilig gevonden omdat er anders teveel Koerden hierheen komen. Er wordt alleen gekeken naar de politieke situatie en niet naar de menselijke kant van het verhaal."

Wat kunnen we in de toekomst van u verwachten?
"Ik wil vooral mooie dingen blijven maken. Het wordt helaas steeds moeilijker voor freelancers. Dit heeft te maken met de bezuinigingen bij de publieke omroep."

Heeft u nog een boodschap voor de lezers?
"Ze moeten naar de documentaire luisteren, hahaha. De NCRV heeft de uitzending in de week na de Zilveren Zebra uitreiking ook herhaald, maar de lezers die dat hebben gemist, kunnen de documentaire beluisteren op de website van de NCRV."

De radiodocumentaire ‘Ik ben er, ik ben er niet’ is nu te leen in de Art.1-mediatheek disc 043)

Marco Camphens studeerde maatschappijgeschiedenis en was stagiair bij het LBR (nu Art.1).

De Prijs

De Zilveren Zebra (ASN Mediaprijs) is een jaarlijkse mediaprijs voor een Nederlandse professionele mediaproductie. De winnende productie belicht op een inventieve en kritische wijze de multiculturele samenleving in Nederland. Verschillende disciplines (radio, tv, schrijvende pers, fotografie, cartoons) dingen tegelijkertijd mee naar de mediaprijs. Dit jaar vond de uitreiking plaats op 16 november 2002 in De Balie te Amsterdam. De prijs bestaat uit een kunstwerk van Ineke Roelfzema en een geldprijs van € 9.250,-.

De Jury

De jury bestond uit Aad van den Heuvel (voorzitter, programmamaker), Nazmiye Oral (NMO), Lou Lichtenberg (directeur bedrijfsfonds voor de pers), Usha Marhé (journalist), Nicole Robbers (fotoredacteur NRC Handelsblad), Noraly Beyer (NOS journaal) en Tonio van Vugt (hoofdredacteur Zone 5300).

De Zilveren Pluim

De Zilveren Pluim vestigt extra aandacht op een opvallende publicatie of uitzending, of een verrassende ontwikkeling binnen een medium. Dit jaar werd deze waarderingsprijs uitgereikt aan Lilian van Dam van Pleasure Caribbean & Latin Magazine. Het maandblad Pleasure, met een oplage van 37.000, geeft uitgebreid informatie over films, concerten en ander entertainment voor een doelgroep die banden heeft met de Antillen en Suriname. Na de gebeurtenissen van 11 september 2001 heeft de redactie haar lezers betrokken in het zich verhardende integratiedebat. Pleasure bereikte daarmee een lezersgroep die de 'serieuze' media vaak moeilijk kunnen bereiken.

Dit artikel is verschenen in Zebra Magazine 4 / november 2002.