Kleine stapjes en een lange adem

Nederland Ontmoet is een project van het Oranje Fonds. Ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum van Koningin Beatrix worden door het hele land ontmoetingen georganiseerd tussen instellingen van uiteenlopende aard. Het LBR (nu Art.1) werd gekoppeld aan The Mall. Een leuke kans, want het LBR hoort graag wat er in de praktijk van het jongerenwerk speelt.

Op 16 augustus 2005 werd rondom de pooltafel in een van de vestigingen van The Mall van gedachten gewisseld. De LBR-medewerkers vroegen de vijf aanwezige jongerenwerkers het hemd van het lijf. Waar zijn ‘hun’ jongeren vooral mee bezig? Tegen welke problemen lopen zij aan?
Uiteraard was het LBR met name geïnteresseerd in de aanpak van vooroordelen en discriminatie. Wat komen de jongerenwerkers daarover tegen? Hoe maak je jongeren weerbaar? Als je een zak geld kreeg van minister Verdonk, wat zou je er dan mee doen? Het gesprek kwam al snel op zaken als uitsluiting en jeugdcriminaliteit. De medewerkers van The Mall schetsten een beeld van de situatie zoals zij die vaak tegenkomen.

Schets uit de praktijk

In de wijken waarin ze werken, wonen vooral veel Antilliaanse jongeren. Veel van hen groeien op met alleen een moeder, die hard moet werken om rond te komen. Veel jongeren hebben groot respect voor hun moeder, maar zien in haar geen rolmodel voor hun eigen toekomst. Zo hard werken en dan nog amper rondkomen? Liever met een minimale inspanning een maximum aan resultaat. Veel jongens dromen van veel geld en een vette auto. Dat hun dromen vaak erg onrealistisch zijn, dringt niet altijd door. Ook het verband tussen oorzaak en gevolg zien ze vaak niet. Hard leren op school, wellicht studeren en dan pas een goed betaalde baan, dat is niet interessant en duurt te lang.

Daarbij zijn ze op zoek naar hun eigen identiteit. Ze zoeken elkaar op, het groepsgevoel is erg belangrijk. Het samenkomen met vrienden wordt een levensstijl. Vaak gaan de ambities niet verder dan dat: met vrienden zijn, verder niks. Wachten op de kans die komt om binnen te lopen…Maar als die dan niet komt, is het al te laat. De stap naar de criminaliteit is snel gemaakt.

Wat niet bepaald meehelpt is het gevoel niet mee te tellen in de Nederlandse samenleving. Veel jongeren, niet alleen de Antilliaanse, maar bijvoorbeeld ook de Surinaamse en Marokkaanse jongeren, worden argwanend en negatief bekeken. Wat tot gevolg heeft dat ze zich nog verder terugtrekken en nog meer argwaan krijgen tegenover de, meestal blanke Nederlandse, docenten en politie. ‘Je bent de eerste Nederlander die ik mag,’ kreeg één van de jongerenwerkers te horen.

Een soms schokkende schets, om moedeloos van te worden.

Positieve voorbeelden

De medewerkers van The Mall zien echter ook oplossingen en positieve voorbeelden. Met die zak geld van Verdonk zouden ze wel raad weten. Alleen: de aanpak van problemen als discriminatie en jeugdcriminaliteit kost veel tijd. Je bent er niet met één project of activiteit. Politici begrijpen dat vaak niet en willen snel resultaat zien. Maar alleen al het winnen van het vertrouwen van de jongeren in je buurt kost meestal een jaar. Pas daarna kun je met een aantal jongeren inhoudelijk verder.
Je bereikt nooit grote groepen tegelijk. Als jongerenwerker werk je met individuen en kijk je waar ze behoefte aan hebben. Een langdurig proces. Maar omdat de groepscultuur van de jongeren zo sterk is, heeft het succes van een enkeling wel meteen veel invloed op de rest van de groep. Een van de medewerkers vertelt: “Als ik het eerst over school had met ze, waren ze heel negatief. Nu kwam één van die gasten heel enthousiast binnen: ik heb een stageplaats gevonden!”

Oplossingen zitten vaak in kleine, simpele dingen. Een groep meiden ging een weekend op stap met een aantal vrijwilligsters van The Mall. Eén van de vrijwilligsters had haar man en kinderen meegenomen. Zo kregen die meiden een voorbeeld van een normaal functionerend gezin, met een vader die meehelpt. Zo zien ze dat dat óók kan.

Momenteel is een groep Antilliaanse jongeren op bezoek in Curaçao, waar ze een theaterstuk over hun leven in Nederland opvoeren. Enerzijds om de jongeren daar voor te lichten over Nederland, anderzijds om de Nederlandse groep in contact met hun roots te brengen. Om te laten zien dat je daar ook trots op mag zijn. Positieve aandacht is heel belangrijk, volgens de jongerenwerkers. ‘Een van die jongens in het theaterstuk was niet van het podium af te sláán. Nadat hij zijn verhaal had gedaan, blééf ‘ie maar staan. Hij maakte zelfs nog een soort ererondje. Gewoon om te genieten van het applaus.’

Zo passeerden nog meer voorbeelden en anekdotes de revue. Bij alle activiteiten draait het uiteindelijk om dezelfde drie dingen: positieve aandacht, rolmodellen en het kweken van een positief zelfbeeld. Dat bereik je niet met één geslaagd project. Dat is een kwestie van kleine stapjes en een lange adem.