Speech Gilbert Wawoe, voorzitter LBR

Speech Gilbert Wawoe, voorzitter LBR

Rotterdam, 7 februari 2005

Geachte aanwezigen,

Het is mij een eer als eerste te mogen spreken,
aan het begin van een feestelijke dag
met sprekers en gasten waarvan ik erg blij en vereerd ben
dat zij vandaag aan het programma deelnemen.

Voordat zij aan het woord komen, zal ik kort met u spreken over 20 jaar LBR, en wat van mijn ideeën met u delen over de betekenis daarvan voor het heden en de toekomst.

Het LBR is 20 jaar geleden opgericht, samen met andere organisaties, omdat in die tijd het besef groeide van de noodzaak om individuen en de samenleving in zijn geheel tegen discriminatie te beschermen.

Wat heeft dat opgeleverd? Wat is er de afgelopen jaren gerealiseerd? Eigenlijk een heleboel. Ik noem u een aantal praktische zaken:

• Er is een infrastructuur opgebouwd met professioneel opererende organisaties, zoals de antidiscriminatiebureaus en het LBR. Mensen kunnen in de meeste steden terecht voor hulp en ondersteuning bij klachten. Nationaal is er een goede samenwerking. Slachtoffers kunnen hun recht halen.
• Voor de opbouw van deze infrastructuur verdween alle kennis en expertise over de bestrijding van rassendiscriminatie simpelweg. Nu kunnen mensen gewoon via internet onze juridische en documentatie databanken raadplegen en hebben ze toegang tot meer dan 20.000 documenten. Dat betekent dat het wiel niet steeds opnieuw hoeft te worden uitgevonden. Iedereen kan op dit moment met alle vragen bij ons terecht! Want er is enorm veel knowhow opgebouwd wat betreft de aanpak van discriminatieprocessen: Wat kan ik doen tegen racisme? Hoe kan ik mensen weerbaarder maken en discussies in goede banen leiden? Hoe geef ik vorm aan een multi-etnische organisatie?
• In deze 20 jaar is ook de wetgeving verbeterd. Bijvoorbeeld de Algemene Wet Gelijke Behandeling is er gekomen. En onder invloed van het EG-verdrag (artikel 13) gaat het proces van wetsverbetering door, met name in de andere EU landen.
• Er is een goede relatie opgebouwd met het Openbaar Ministerie en de politie. Het LBR heeft regelmatig contact met beiden. Het Openbaar Ministerie, de politie en het LBR staan open voor elkaars opvattingen. Maar we werken ook goed samen met andere maatschappelijke organisaties, zoals de vakbeweging en de werkgevers.

Wat ik persoonlijk heel belangrijk vind, is wat er gebeurt in het onderwijs. Daarvoor zijn fantastische methodieken ontwikkeld,
bijvoorbeeld door onze collega's van de Anne Frank Stichting, of onze nieuwe website www.dutchkids.nl. Methodes waar scholen dankbaar gebruik van maken.
Het onderwijs is van het grootste belang voor preventie: het voorkomen van het ontstaan van vooroordelen. Daarom zijn projecten als School Zonder Racisme en Wereldschool zo belangrijk. Voor zwarte, witte en gemengde scholen. Want alle scholen en alle kinderen en volwassen hebben raakvlakken met de diversiteit in de samenleving, en hebben er alleen maar voordeel van wanneer zij daar goed mee om kunnen gaan.

Er gebeuren dus veel goede dingen, teveel om op te noemen.

Maar belangrijker dan dat, is de vraag: waar staan we nu als samenleving?

Bij zo’n vraag, als ik daarover nadenk, denk ik onvermijdelijk aan Henk Molleman, een vriend die we hier moeten missen. Henk is vorige maand overleden. Nog maar een paar weken geleden is het, dat we afscheid van hem hebben moeten nemen.
Henk was bestuurslid van het LBR. Maar ook, als eerste directeur minderhedenbeleid bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, de grondlegger van het Nederlandse integratiebeleid. Hij was een van de eersten die waarschuwde dat Nederland het verschijnsel immigratie serieus moest nemen. Maar was, daarentegen, helemaal niet gecharmeerd van de huidige mode om te roepen dat ‘de multiculturele samenleving mislukt is’.

Ik denk dat Henk het wel met mij mee eens zou zijn wanneer ik hier stel dat we, ondanks zaken die verkeerd zijn gegaan, wel degelijk wat bereikt hebben.

Nu, 20 jaar na de oprichting van het LBR, is in ieder geval bereikt dat de norm dat discriminatie niet hoort in Nederland overeind is gebleven. Ondanks de laatste woelige jaren van discussies over de multiculturele samenleving. Discussies die met name verscherpt zijn na de aanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten, en ook negatief beïnvloed werden andere gebeurtenissen, zoals de moord op Pim Fortuyn en die op Theo van Gogh.

Maar toch, ondanks dergelijke ontwikkelingen, zijn racistische politieke partijen en politici een randverschijnsel gebleven in Nederland. Van links tot rechts in de samenleving wordt het uitgangspunt onderschreven dat discriminatie niet bij Nederland hoort.
'Antidiscriminatie' is ook niet een instrument geworden van bepaalde groepen, om groepsrechten te verwerven, maar een instrument en principe om burgers te beschermen. Want iedereen, of anders, iemands partner, collega, vriend, klasgenoot, kennis of buur, kan met discriminatie geconfronteerd worden.

Wat wel nodig is, en waar ik hier met volle overtuiging voor wil pleiten, is dat Nederland zijn zelfvertrouwen weer terugkrijgt. Het zelfvertrouwen van Nederland, om zijn traditie in stand te houden van kunnen omgaan met sociale, culturele, religieuze en ideologische verschillen. We moeten af van de angst voor het andere, voor het vreemde, voor de vreemdeling.

Natuurlijk, het is niet vreemd dat het zelfvertrouwen van Nederland een deuk heeft opgelopen, bijvoorbeeld door de moord op Theo van Gogh, op 2 november 2004. Of door de acties tegen moskeeën, scholen, kerken en personen in de weken daarna.
Maar, na de eerste schrik en emoties, van verschrikkelijke gebeurtenissen zoals die van november 2004, moet toch ook worden vastgesteld dat de daders vaak redelijk geïsoleerde groepjes (radicale) jongeren zijn. De meerderheid van de bevolking wil daar niets mee te maken hebben.

Tegenover intolerantie en geweld zou Nederland daarom meer moeten uitstralen dat moorden en aanslagen (en oproepen daartoe) mensonterend en verschrikkelijk zijn … maar dat Nederland niet van plan is zich te laten koeioneren door groepjes mensen die zich niet weten te gedragen, er intolerante meningen op na houden en daarbij zelfs geweld gebruiken!

En, zeg ik hier terzijde, ik sluit mij ook aan bij het pleidooi voor openheid (link naar betreffende LBR-pagina) dat Hubert de afgelopen week in de media hield. Want er zijn incidenten en ongewenste zaken die we met z’n allen open moeten bespreken. Problemen die opgelost moeten worden en niet onder het tapijt geschoven.

Verklaring

Om de uitgangspunten over hoe wij in Nederland met elkaar om willen gaan weer te benadrukken start het LBR op deze jubileumbijeenkomst een brede maatschappelijke ondertekening van de Algemene Verklaring voor Verdraagzaamheid en tegen Uitsluiting. Deze verklaring zal als eerste door burgemeesters van diverse gemeenten ondertekend worden. In de verklaring roepen de ondertekenaars op 'Het recht om niet gediscrimineerd te worden én de vrijheid van meningsuiting als hoekstenen van de democratie te onderschrijven' en 'Op basis van wederzijds respect invulling te geven aan gelijke rechten en plichten voor alle inwoners van Nederland, ongeacht hun afkomst'.

Dvd

Omgangsregels afspreken, zoals in de verklaring, grenzen stellen en optreden om die grenzen te handhaven zijn op zichzelf echter niet genoeg. Het LBR gaat ervan uit dat, wanneer mensen zich misdragen of discrimineren, je dat gedrag ook moet bespreken. Elkaar voor racist uitmaken helpt niet.
We moeten mensen kunnen verenigen op het punt dat: zoals je zelf door andere mensen behandeld en benaderd wil worden, zo behoor je anderen ook te behandelen en benaderen.

De dvd 'Een grap gaat op reis en andere verhalen. Scènes om discriminatie bespreekbaar te maken' is een goed hulpmiddel om vrijuit met elkaar over discriminatie, misverstanden en vooroordelen te spreken en naar rechtvaardige oplossingen te zoeken.
Op de dvd, met bijbehorende handleiding, komen zaken aan de orde als: Wanneer voelt iemand zich gediscrimineerd? Wat doe je als een collega een racistische mop vertelt? Wat kun je doen tegen racistische opmerkingen op het werk of op school? Is het verbod op discriminatie in strijd met de vrijheid van meningsuiting?

De dvd kan onder meer worden ingezet bij trainingen, cursussen en voorlichtingsactiviteiten op scholen en in bedrijven. Desgewenst kunnen LBR-medewerkers instructies geven voor het werken met de dvd.

Het LBR zal met gemeenten samenwerken om de dvd op gemeentelijk niveau in te zetten. Want wat op gemeentelijk niveau gebeurt, is erg belangrijk. Daar kunnen mensen bereikt worden. Daar kunnen we werken aan de weerbaarheid van mensen. Jongeren sterker maken. Zelfvertrouwen geven. Zorgen dat ze niet in een slachtofferrol verstrikt raken, maar zich richten op participatie en een toekomst in de samenleving.

Als voorbeeld zou ik nog de zwarte school willen noemen. Natuurlijk, het is belangrijk dat we maatregelen nemen om segregatie tegen te gaan. Maar vooral wil ik alle leraren, ouders en leerlingen oproepen om hun uiterste best te doen, en samen te werken om van hun school de beste van de stad te maken.

Uitgaan van je kracht is de beste manier om van problemen af te komen, dat geldt voor Nederland en voor elk individu.

Ik wens u een goede dag met het LBR toe!

Gilbert Wawoe, voorzitter LBR.