Pesten en ongewenste omgangsvormen op de werkvloer

Gegevens
Er zijn maar weinig grootschalige onderzoeken specifiek gericht op pesten binnen Nederlandse arbeidsorganisaties. Er zijn wel verschillende enquêtes en onderzoeken naar ongewenste omgangsvormen binnen arbeidsorganisaties uitgevoerd, maar door uiteenlopende definities en onderzoeksmethoden laten die verschillende cijfers zien. Ongewenste omgangsvormen lopen uiteen van pesten in de vorm van grapjes tot fysiek geweld.

In het evaluatieonderzoek naar de Arbo-wet uitgevoerd in 2004 geeft acht procent van de ondervraagde werkgevers aan klachten te hebben ontvangen met betrekking tot pesten op de werkvloer (Van Dam en Engelen, 2004). Cijfers komen overeen met die van een evaluatieonderzoek naar de Arbo-wet uit 2000. In dit onderzoek uit 2000 zijn ook gegevens afkomstig van werknemers verzameld: 23% van de respondenten is wel eens geconfronteerd met pesten, 16% is op de huidige werkplek geconfronteerd met pesten.
Pesten gebeurt door het maken van opmerkingen (77%), grapjes (54%), ongelijke behandeling (43%), beledigen (40%), isoleren/negeren (97%), intimideren (37%), schoppen/slaan (4%).
64% wordt door collega’s gepest; 48% door leidinggevenden (Soethout en Sloep, 2000).

Voorts zijn er cijfers uit twee surveys van TNO Arbeid die zijn uitgevoerd onder Nederlandse werknemers: TNO Arbeidssituatie Survey (TAS) en de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden(NEA) uitgevoerd door TNO Arbeid. Uit de analyses van deze surveys blijkt dat seksuele intimidatie, intimidatie en lichamelijk geweld door publiek (klanten, leerlingen, patiënten, passagiers e.d.) evenals seksuele intimidatie en lichamelijk geweld door collega’s in de periode 2000-2003 is gestegen (Van den Bossche, 2004). Intimidatie door collega's kwam in 2003 (15,2%) even vaak voor als in 2000 (15,1%). Lichamelijk geweld door collega’s steeg van 0,6% in 2000 naar 1,7% in 2003.

Tot slot heeft de Landelijke Ontslaglijn een toename van pesterijen op het werk geconstateerd (Janssen, 2004). Ten opzichte van twee jaar geleden is het aantal klachten over structureel pestgedrag op de werkvloer volgens de hulpdienst verdubbeld.

Gevolgen
De gevolgen van pesten kunnen groot zijn. Pesten heeft met name ernstige gevolgen voor de slachtoffers. Zij kunnen lijden aan psychosomatische klachten zoals darmklachten, hoofdpijn en slaapproblemen (Van Dam en Engelen 2003). Onderzoek naar systematisch pestgedrag toont aan dat niet alleen slachtoffers zelf, maar ook collega’s die het pestgedrag waarnemen te maken hebben met gezondheidsklachten, ziekteverzuim en verminderd welzijn (Hubert, Furda en Steensma, 2001).

Pesten kost organisaties veel geld. FNV berekende in 1998 dat als gevolg van pesterijen er jaarlijks vijf miljoen ziektedagen waren (Van den Broek 2003).