Samen werken aan diversiteit

Diversiteitsbeleid invoeren is niet eenvoudig: er komt enerzijds enige dwang bij kijken van de overheid, als met de nodige eigen vrijheid van bedrijven en werknemers. De juiste voorwaarden waaronder werknemers zich open stellen voor diversiteitsbeleid hebben te maken met overleggen en luisteren naar behoeften. De overheid eist gelijke behandeling, verbiedt discriminatie en stimuleert diversiteit. Aan de basis hiervan ligt de overtuiging dat diversiteit voordelen heeft, maar ook nadelen, zoals discriminatie. Over dit uitgangspunt is in Nederland en Europa overeenstemming. Om de daaruit voortvloeiende gelijke behandelingswetgeving daadwerkelijk uit te voeren, moet worden samengewerkt met zoveel mogelijk mensen. Daarvoor is de projectorganisatie Companies CARE bedacht en opgericht, door vier organisaties: E-Quality (Experts in Gender en Etniciteit), het LBR (nu Art.1), het LBL (expertisecentrum Leeftijd en Maatschappij) en COC Nederland. Companies CARE moedigt organisaties aan om vanuit een innerlijke overtuiging te streven naar gelijke behandeling, door overleg en door te luisteren naar de behoeften van gesprekspartners.

Organisatieveranderingen zijn vaak gedoemd te mislukken als ze de steun van de hele organisatie ontberen. Dat geldt zowel voor de mensen op de werkvloer als voor het management. Sommige managers willen zich inzetten voor diversiteit in hun organisatie en zijn bereid daartoe het initiatief te nemen. Anderen hebben meer argumenten nodig om diversiteitsbeleid met bezieling vorm te geven. Voor hen kunnen bedrijfseconomische overwegingen een doorslaggevende rol spelen. Een organisatie die divers is opgebouwd, kan tijdig inspringen op trends op de arbeidsmarkt. In de concurrentieslag met andere organisaties om goede werknemers zal een dergelijke organisatie aantrekkelijk zijn voor uiteenlopende gekwalificeerde mensen en als winnaar uit de bus komen. Een diversiteitsbeleid dat bedrijfseconomische voordelen oplevert zal managers over de streep trekken - maar dat kan tegelijkertijd verraderlijk zijn, zeker in tijden van economische recessie. Ethische argumenten overtuigen dan wellicht meer: alle mensen hebben immers recht op gelijkwaardige behandeling.

Gedragscode meer dan set standaardregels
Companies CARE gaat uit van mensen en hun individuele eigenschappen en ervaringen, en wil daar recht aan doen. En hoe nodig de steun van de managers ook is, diversiteit verbeteren zal organisatiebreed moeten gebeuren.
Een probaat middel om diversiteit te bevorderen is een gedragscode invoeren. Dit middel heeft als voordeel dat voor een effectieve gedragscode de medewerking, inbreng en vooral inzet van alle betrokkenen vereist is. Dat maakt het verbeteren van diversiteit bij uitstek tot een gezamenlijk project van alle medewerkers, waarvoor goed luisteren en communiceren noodzakelijk is. Met dwang kun je geen gedragscode invoeren, dat werkt averechts en levert juist weerstand op tegen diversiteitsbeleid.
Het is belangrijk te laten zien en te doen ervaren hoe breed het begrip 'diversiteit' eigenlijk is. Dat het niet gaat om allochtonen, vrouwen of om groepen mensen. Diversiteitsbeleid is veel breder. Wie diversiteit invoert, streeft ernaar in de hele organisatie de volgende gedachten te doen postvatten: dat iedereen wordt beoordeeld op individuele kwaliteiten, dat recht wordt gedaan aan de verschillen én overeenkomsten tussen mensen, en dat iedereen gelijk wordt behandeld - ongeacht etniciteit, seksuele voorkeur, leeftijd, sekse, politieke overtuiging, haarkleur of religie. Wanneer medewerkers deze opvatting over diversiteit overnemen, zullen ze ervaren dat diversiteit in positieve zin over individuen gaat, in feite over hen zelf.

Daarmee zet Companies CARE de eerste stap naar de gedragscode: hoe wil men met elkaar omgaan, hoe wil men zelf behandeld worden, waar liggen de knelpunten, waar de grenzen? Op een goed moment, deo volente, leven alle medewerkers van een organisatie de gedragscode na. Zij zijn de enigen die hem kunnen formuleren en onderhouden. Zij kennen hun organisatie en werken doorgaans al volgens formele en informele (gedrags)regels. Zij hebben wellicht ook hun eigen ideeën over wat diversiteit is en hoe dat kan worden bereikt. Belangrijk is vast te stellen dat een gedragscode geen dwingende set standaardregels is, die Companies CARE op verzoek ten uitvoer brengt. Het is een organische geheel, in overleg opgesteld, afgestemd op de specifieke organisatie en met verantwoordelijkheid voor ieder om ze na te leven.

Idealen
Een diverse samenleving, non-discriminatie en gedragscodes zijn idealen. Maar voor degenen die hun schouders zetten onder de verbetering en verankering van diversiteit zijn het basiswaarden. Diversiteit kan niet met de botte bijl worden opgedrongen aan organisaties. Companies CARE kan organisaties helpen om dit proces vorm te geven. De middelen die hen daarbij tot beschikking staan zijn: meedenken, inspraak en samenwerking.

Drs. I. Crooy is communicatiemedewerker bij Companies CARE.

Dit artikel is verschenen in Zebra Magazine 4 / december 2003.

Companies CARE is op dit moment met een aantal organisaties bezig een goedwerkende gedragscode op te stellen. Daarnaast doen ze onderzoek naar hun bevindingen in organisaties die al een gedragscode hebben ingevoerd. Het resultaat hiervan is een handleiding met werkbare tips en informatie over valkuilen bij het invoeren van gedragscodes. De handleiding kan voor andere organisaties een uitgangspunt zijn om hun gedrag af te stemmen op de huidige, diverse maatschappelijke omgeving.

Companies CARE werkt samen met andere Europese EQUAL-projecten, Met de uitvoerders van deze projecten wordt zoveel mogelijk informatie uitgewisseld over hoe diversiteit in de samenleving kan worden gestimuleerd. Onze partners zijn Prove uit Oostenrijk en RevaNord uit Denemarken. Companies CARE wordt gefinancierd door het Europees Sociaal Fonds en het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.