Samenvatting lezing Tahar Ben Jelloun

Samenvatting van “Apprendre à vivre ensemble”

Sinds de mens bestaat is hij bezig te leren en vervolgens weer af te leren hoe met de ander samen te leven. Is de geschiedenis niet één opeenvolging van oorlogen, van de meest primitieve tot de meest geavanceerde, tussen verschillende volkeren. En als zij uiteindelijk vrede sluiten is dat vaak niet om de rancunes de tijd te geven zich weer te bewapenen? Maar boven deze bijna permanente neiging van de mens, is er een andere constante: het verlangen te overheersen en de ander te verlagen tot een status waarover hij alle zeggenschap heeft, tot aan het beschikken over leven en dood van de ander. Dit is wat men slavernij noemt.

Slavernij komt van het Latijn. Het woord kende in de middeleeuwen een parallelle ontwikkeling in het Grieks. Beide komen van het woord “slave”. Hiervan is in de middeleeuwen het woord slavernij afgeleid om de Balkan-volken (Slaven) aan te duiden, die door de Germanen en Byzantiërs tot slavernij werden gebracht.
Eeuwenlang heeft slavernij bestaan in vele diverse vormen.
Vandaag geef ik mijn goede intentie weer door te zeggen dat slavernij een schande is, een perversiteit en een zeer slechte eigenschap van de mens. De “klassieke” slavernij is officieel afgeschaft, maar we vinden toch overal vormen van onderdrukking. Het wreedste zijn die gevallen waarin de mens het woord slavernij uitbant, maar de praktijk ervan behoudt in de vorm van discriminatie. Met de ene hand tekent men de afschaffing, en houdt men gloedvolle betogen, met de andere onderdrukt men mensen zonder bescherming, zonder stem, zonder vrijheid.

Jean-Paul Sartre en vóór hem Jean Genet waren de eersten die spraken over de leefsituatie van de immigranten (in Frankrijk). In hun tijd bestonden die mensen niet: men zag ze niet. In geen enkele krant in de jaren ’60 werd geschreven over immigranten uit de Maghreb, die alleen, zonder familie in aparte wijken woonden. Pas na een incident in 1973 ontdekten de journalisten deze mensen. Pas toen verschenen ze in de media en in de politiek.

Je kunt niet spreken over slavernij in het geval van de immigranten. Wel over discriminatie, en dat komt eigenlijk op hetzelfde neer. Je kunt wel spreken over slavernij in het geval van de illegalen, die al hun geld geven voor een reis van hun land naar Europa. Dit zijn ideale slachtoffers: een illegaal aanvaardt de risico’s die hij loopt en geeft zich over aan een mensenhandelaar met het doel zijn leefsituatie te verbeteren. Een weddenschap op grond van wanhoop. En dit lijkt veel op wat vroeger de Afrikanen overkwam, die vanuit hun continent naar Amerika werden verscheept.

Wat kunnen we doen om aan deze wanhoop een einde te maken. Daarvoor moet de oorzaak van hun vertrek worden aangepakt: er moet rechtvaardig werk worden geschapen in de landen waar ze vandaan komen.

Racisme wordt gevoed door deze onaanvaardbare situaties. Dit vormt een goede voedingsbodem om zich te ontwikkelen en zich te verbreiden.
Racisme komt van onwetendheid. Daarom moet daar iets aan gedaan worden.

Vaak wordt alleen gesproken over de mannen die weggaan om werk te zoeken. Maar ook vrouwen verlaten huis en haard en komen via mensenhandel terecht in de prostitutie. Dit is de meest verbreide vorm van slavernij.

Ik heb weinig vertrouwen in de mensheid. Ik weet dat zij in staat is tot de mooiste en tot de slechtste zaken. Slavernij bestaat nog omdat de mens dat wil. Slavernij is aangepast aan het moderne leven. Maar het resultaat is hetzelfde: de uitbuiting van de ene mens door de andere gaat door, hier en elders. Het is beter hiermee geconfronteerd te worden en vastbesloten te blijven de strijd voort te zetten tegen racisme, discriminatie en verborgen of niet verborgen slavernij.