Gebonden bevrijders - LBR-lezing 2004

Gebonden bevrijders. Surinaamse en Antilliaanse militairen, de Tweede Wereldoorlog en het kolonialisme

Op 10 juni 2004 organiseerden het LBR (nu Art.1) en het Verzetsmuseum Amsterdam de lezing Gebonden bevrijders: Surinaamse en Antilliaanse militairen, de Tweede Wereldoorlog en het kolonialisme door prof. dr. Gert J. Oostindie in het Verzetsmuseum Amsterdam. Gert Oostindie is directeur van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde te Leiden en hoogleraar Caraïbische studies aan de Universiteit Utrecht. Hij sprak over de inzet van Surinaamse en Antilliaanse vrijwilligers in de strijd tegen Japan in Nederlands-Indië in 1945.

Suriname en de Antillen waren in de Tweede Wereldoorlog weliswaar niet bezet, maar raakten al gauw bij de oorlog betrokken vanwege de grondstoffen, bauxiet en olie, die van cruciaal belang waren voor de geallieerde oorlogsvoering. Tijdens de oorlog werden in Suriname en op de Antillen en Aruba voor het eerst dienstplichtigen uit de eigen bevolking opgeroepen om te dienen in een eigen leger, de Schutterij.
De Nederlandse legerleiding wilde de dienstplichtigen ook inzetten bij de bevrijding van Europa en Nederlands-Indië. Maar daarvoor gaf de lokale politiek geen toestemming. Er werden vrijwilligers geworven. Enkele tientallen Surinamers, Antillianen en Arubanen vochten in Europa. Honderden vertrokken in 1944 per schip naar Australië om in Nederlands-Indië te vechten tegen de Japanners. In deze strijd vielen veel slachtoffers.

De laatste jaren is er een trend naar toenemende aandacht voor koloniën tijdens de Tweede Wereldoorlog en de oorlogsgeschiedenis van nieuwe Nederlanders. De lezing sloot hierbij aan. Prof. dr. Peter Romijn, hoofd van de afdeling Onderzoek en adjunct-directeur van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie, sprak na de lezing kort over het NIOD-beleid inzake deze aspecten. Aansluitend vond een gesprek plaats met Hugo Kooks (Vereniging Ons Suriname), Aik Meeuse (Nationaal Comité 4 en 5 mei), Peter Romijn en Gert Oostindie onder leiding van James Schrils. Aan dit gesprek namen ook oud-betrokkenen deel. Welke rol hebben zij toen gespeeld en hoe ervaren zij de groeiende aandacht die er recentelijk voor hun oorlogservaringen getoond is.

De LBR-lezing 2004 sloot inhoudelijk aan bij de de tentoonstelling Wereldoorlog in de West; Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba 1940-1945, die van 29 juni t/m 30 november 2004 te zien was in het Verzetsmuseum.

Het LBR (nu Art.1) en het Verzetsmuseum Amsterdam werken samen sinds 2002. In mei van dat jaar sprak Clarence Lusane in het museum over Hitler’s Black Victims. In november 2003 werd de geschiedenis van Marokkanen in de Tweede Wereldoorlog en de betekenis hiervan voor de Marokkaanse onafhankelijkheid onder de aandacht gebracht.