Algemene aandachtspunten voor het bespreken van racisme en discriminatie op het werk

Algemene aandachtspunten voor het bespreken van racisme en discriminatie op het werk

• Racisme en discriminatie op het werk zijn onderwerpen die moeilijk bespreekbaar blijken te zijn. Hoewel het alledaagse verschijnselen zijn, wordt het bestaan ervan vaak ontkend. Niemand wil voor racist worden uitgemaakt en niemand zal gauw toegeven dat hij of zij discrimineert. Mensen zitten er net zo min op te wachten om voor slachtoffer van discriminatie uitgemaakt te worden. Ook vrouwen, migranten, homo's of andere potentiële doelwitten van discriminatie ontkennen vaak dat er iets aan de hand is.

• Houd er rekening mee dat het praten over discriminatie en racisme weerstanden en emoties kan oproepen. Hoe veiliger mensen zich voelen, hoe opener ze zich durven op te stellen. Maak er dan als gespreksleider werk van: respecteer de weerstanden en emoties, nodig uit om erover te vertellen maar maak ook de grenzen duidelijk als de veiligheid van anderen in het geding komt. Soms kan het handig zijn om aan het begin van een gesprek met elkaar gespreksregels af te spreken. Je kunt aan het begin ook mensen zelf laten aangeven wat ze nodig hebben om zich veilig te voelen en wat ze liever niet willen meemaken.

• Voorkom verwijten en maak onderscheid tussen discriminerend gedrag en de persoon: racisme en discriminatie kunnen ook onbedoeld en onbewust plaatsvinden. Dit is belangrijk om te weten omdat het de 'schuldvraag' minder gewicht geeft en de aandacht meer op het ongewenst gedrag zelf richt.

• Voorkom dat het gesprek over discriminatie/racisme in een wij-zij tegenstelling terechtkomt. Racisme en discriminatie hebben betrekking op vele verschillende gronden en daarnaast kan iedereen het slachtoffer worden van (seksuele) intimidatie of pesterijen. Plaats een gesprek over discriminatie en racisme op het werk in de bredere context van ongewenste omgangsvormen en ongewenst gedrag waarvan iedereen de dupe kan worden. Let wel op dat het niet de andere kant opgaat en niemand het meer heeft over discriminatie...

• Ken als gespreksleider je eigen grenzen en gevoeligheden met betrekking tot discriminatie en racisme. Alleen als je je ervan bewust bent, kun je tijdens het gesprek op het juiste moment afstand bewaren. Vergeet vooral niet je zelfspot en humor tijdens het gesprek en vermijd morele preken en de opgeheven wijsvinger.

• Bewustwording en het doorbreken van taboes zijn niet in één gesprek of in één cursus of training te bewerkstelligen. Voorwaarde is regelmaat[¹]: door het er regelmatig over te hebben worden deze onderwerpen minder beladen en neemt ook de alertheid toe. Daardoor wordt de preventie versterkt: mensen zullen meer stil staan bij de vraag hoe ze met elkaar omgaan en elkaar sneller op grensoverschrijdend gedrag aanspreken.

¹ Regelmaat creëer je bijvoorbeeld door deze onderwerpen tot een structureel onderwerp te maken van teamvergaderingen, functioneringsgesprekken, de bedrijfskrant, intranet of het jaarverslag.