Eenzijdige analyse Hirsi Ali over discriminatie op de arbeidsmarkt

Volgens Hirsi Ali praten politici en beleidsmakers die discriminatie aan de kaak stellen werkloze allochtonen naar de mond. Werkloze allochtonen zoeken de oorzaken van hun werkloosheid te weinig bij zichzelf. Nu liggen die inderdaad voor een deel bij allochtonen zelf. Met name lage onderwijskwalificaties spelen een rol. Maar dat neemt niet weg dat ook discriminatie een belangrijke oorzaak is voor de achterstanden waarmee allochtonen te kampen hebben op de Nederlandse arbeidsmarkt. Wanneer politici aangeven dat discriminatie bestaat, is dat niet het cultiveren van een slachtoffergevoel bij allochtonen, maar het erkennen van een probleem dat heel de Nederlandse samenleving aangaat, en dus ook de Nederlandse politiek.

De afgelopen tien jaar was er vrij weinig maatschappelijke aandacht voor discriminatie op de arbeidsmarkt. Nu de werkloosheid onder allochtonen sneller oploopt dan onder autochtonen is er, op een bescheiden manier, wel aandacht voor discriminatie op de arbeidsmarkt. Ook de werkgeversorganisaties erkennen het probleem. Tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer op 6 april 2005 bijvoorbeeld stelde arbeidsmarktdeskundige Sip Nieuwsma van de werkgeversorganisatie VNO-NCW dat de huidige wij-zij discussie en de algehele verharding van de samenleving op de werkvloer ongelukkig uitpakken. Volgens hem valt niet te ontkennen dat discriminatie binnen bedrijven plaatsvindt.
Het aanpakken van dit probleem begint bij een juiste analyse. Daar gaat het echter bij het VVD-Kamerlid mis. Zo beweert zij dat slechte ervaringen met allochtone werknemers, werkgevers er wel toe moeten brengen geen allochtone werknemers aan te nemen. Wanneer echter niet alleen naar negatieve ervaringen wordt gekeken, maar ook naar positieve, ontstaat er een heel ander beeld.
Uit onderzoek blijkt dat de werkgevers die ervaring hebben met werknemers uit een bepaalde bevolkingsgroep steeds een gunstiger beeld hebben over de arbeidsprestaties van die bevolkingsgroep dan werkgevers zonder zulke ervaring. Ook blijkt dat de concrete ervaringen met individuele allochtonen een stuk positiever zijn dan het algemene beeld dat er over hen onder werkgevers bestaat.
De algemene negatieve beeldvorming over allochtone groepen heeft echter zijn weerslag op de arbeidsmarkt. Deze negatieve beeldvorming laat zich moeilijk corrigeren bij werkgevers die geen of weinig allochtonen in dienst hebben. Zij laten zich, in tegenstelling tot bedrijven die al veel allochtonen in dienst hebben, teveel leiden door koudwatervrees en vooroordelen.

Met name nu het economisch slechter gaat, heeft negatieve beeldvorming ernstige gevolgen. Onder niet-westerse allochtonen is de werkloosheid in 2004 gestegen naar 16 procent, onder autochtonen naar 5,2 procent. De werkloosheid onder Marokkanen en Antillianen is het hoogst. Niet toevallig de twee bevolkingsgroepen waar de meest negatieve beeldvorming over bestaat. Met name de werkloosheid onder Marokkanen is schrikbarend gestegen: van 17 procent in 2003 naar 22 procent in 2004. De werkloosheid onder Turken daalde daarentegen.
Wat te doen? Begin jaren tachtig bestond er veel negatieve beeldvoming over Molukkers. Ingegeven door de terroristische acties in de jaren 70. Projecten om de arbeidsmarkt voor Molukkers toegankelijker te maken en hen op een actieve manier te begeleiden naar werk zijn succesvol gebleken. Soortgelijke projecten kunnen ingezet worden om de arbeidsmarktpositie van andere allochtonen te versterken. Hoe meer contacten er zijn tussen werkgevers en werknemers, hoe positiever de beeldvorming. Zulke gerichte projecten zullen meer effect sorteren dan een algemeen beschavingsoffensief.

Wanneer negatieve ervaringen met individuele werknemers uit een bepaalde bevolkingsgroep worden betrokken op de hele bevolkingsgroep, is er sprake van discriminatie op grond van etniciteit. Dit gebeurt met name bij etnische minderheden. Een werkgever zal er tenslotte niet toe overgaan geen autochtone werknemers meer aan te nemen, op basis van slechte ervaringen met een autochtone werknemer.
De suggestie dat werkgevers automatisch verwikkeld raken in juridische conflicten zodra zij het gedrag van hun allochtone werknemers corrigeren, is ook bezijden de waarheid. Noch de Commissie Gelijke Behandeling, noch het Landelijke Bureau ter bestrijding van Rassendiscriminatie worden overspoeld met verongelijkte allochtonen. Mensen stappen niet zo snel met een klacht naar een officiële instantie. Want iemand die klaagt loopt het risico zijn of haar baan te verliezen. In 2003 handelde de CGB 36 klachten inzake rassendiscriminatie op de arbeidsmarkt. Dat was 34% van het totaal aantal klachten op het terrein van arbeid, daarnaast ging het in 48% van de arbeidsgerelateerde klachten om seksediscriminatie.
Gelijke behandeling is de maatschappelijke norm in de Nederlandse wetgeving. Met haar eenzijdige analyse van de problemen rond discriminatie op de arbeidsmarkt geeft Hirsi Ali werkgevers een vrijbrief om de wet aan hun laars te lappen. Dit is merkwaardig voor een politicus die de naleving van wetgeving hoort te stimuleren in plaats van te ondermijnen. Het valt te hopen dat andere politici een bredere kijk op de zaak hebben.