Wild, assertief en professioneel

Nederland is het meest tolerante land van Europa. Dat hoor je vaak als Hollandse vakantieganger of als deelnemer aan een Europees congres. Maar Nederland staat ook in de top drie van Europese landen waar het meest wordt gediscrimineerd op de werkvloer. In een gesprek met allochtone professionals, zullen velen je ook zeggen dat ze niet echt erbij horen op de werkplek. De organisatie is vast nog niet intercultureel genoeg, mopperen anderen dan als antwoord. Maar moet de allochtone werknemer niet meer voor z’n eigen rechten opkomen?

Een kleine zes jaar geleden klaagde een gekleurde vriendin tegen mij over de oneerlijke werkverdeling op haar werk in een broodjeszaak. Ze vertelde me dat zij veel harder werkte dan haar blanke collega's. Desondanks gingen de complimenten van de baas niet naar haar, maar naar haar collega's. In diezelfde periode was ik een weekendhulp in een groot warenhuis. En daar merkte ik weer dat 'blanke' collega's op hun gemak met 'blanke' vrienden konden praten in de winkel. Terwijl mijn chef direct mijn Palestijnse of Turkse vrienden weg stuurde als ze bij me stonden. We zeiden er maar niets van, het zou wel veranderen, dachten we, als we eenmaal een 'echte' baan hadden.

Maar ook hoger opgeleidde allochtonen stuiten op culturele problemen op de werkplek. De manager neemt de allochtone werknemer minder serieus. Ook op het sociale vlak wil het vaak niet lukken. De allochtone collega begrijpt niet altijd de oerhollandse humor en valt ook regelmatig bij de borrels en etentjes buiten de boot. Lastige zaken die moeilijk te overbruggen lijken. Want hoe ga je om met een islamitische collega die geen lekker biertje met je wil drinken in de kroeg na werktijd? En wat doe jij er als islamitisch persoon aan om op een andere manier gezellig te doen? Of om in ieder geval als gelijkwaardige collega behandeld te worden?

Zo leerde ik in de loop der tijd om niet nederig met mijn leidinggevende te praten en hem in alles gelijk te geven, maar dat je door (terecht) weerwoord te geven veel meer respect kreeg binnen een organisatie. Ik stond er eigenlijk verbaasd over dat ik, samen met veel allochtone vrienden geen kennis van deze attitude-eisen had. Een conclusie die ik uiteindelijk heb getrokken is dat de ook allochtone professional diversiteittrainingen nodig heeft en niet alleen de bedrijven die hem/haar aanwillen nemen.

Een hardnekkig probleem blijft echter ouderwetse discriminatie. Discriminatie komt helaas vaker voor in Nederland dan je zou denken. Toch moet je als allochtone professional je hier niet bij neerleggen en er tegen optreden als je merkt dat je er slachtoffer van dreigt te worden. Uiteraard kan dat lastig zijn. Vooral omdat het vaak moeilijk aan te tonen is. En dan komen er nog andere zaken bij. Hoe vertel je het aan je leidinggevende? Hoe maak je duidelijk dat jij je er niet lekker bij voelt? En hoe kun je de persoonlijke constatering onderbouwen?

Vaak doen allochtonen om bovenvermelde redenen geen melding van discriminatie. Het resultaat is dat ze zich op een gegeven moment ziek gaan melden. Ze zijn dan overspannen door de situatie en moe van het opkroppen van de frustraties. Die niet helemaal onterecht zijn in veel van de gevallen. FNV bondgenoten heeft al diverse malen aangetoond dat bijvoorbeeld de welverdiende promotie van een allochtoon in zes van de tien gevallen alsnog naar de autochtone collega gaat en dat pesten op het werk vaker voorkomt wanneer iemand uit een etnische minderheidsgroepering komt. Gevolg: langdurig verzuim.

Uitgaande van cijfers en onderzoeken van organisaties als de FNV en de vele verhalen van allochtone professionals kun je stellen dat een allochtoon het extra moeilijk heeft in de organisatie waar hij/zij werkzaam is. Uiteraard kan de allochtone professional ook zelf actie ondernemen om zijn/haar eigen positie binnen het bedrijf te verbeteren. Vanuit mijn eigen situatie en voorgaande ervaringen kan ik, een Nederlandse Palestijn die werkt voor een gerenommeerd 'wit' adviesbureau, de volgende adviezen geven aan andere allochtone professionals:

• Wees net zo assertief als je Nederlandse collega’s. Door bijvoorbeeld werk op te eisen / naar je toe te trekken, mee te denken met het managementteam over visie en structuur, een kritische opmerking te maken gevolgd door een positief geluid, etc.
• Maak telkens duidelijk, herhaal het desnoods meerdere malen, wat jou niet zint binnen de organisatie.
• Als je je gediscrimineerd voelt, zeg het direct, spreek die persoon aan en arrangeer vervolgens ook een keer met een leidinggevende, een vertrouwenspersoon of een andere collega een gesprek.
• Laat je niet afschepen met een opmerking "Het was zo niet bedoeld" of erger "Kun je niet tegen een grapje?" Grapjes en opmerkingen die een ander schaden mogen niet gemaakt worden.
• Verlies nooit je eigen identiteit op je werkplek, dat geeft je een eigen plek en een sterke positie op de werkvloer.
• Blijf niet te lang hangen; als de sfeer echt niet meer kan verbeteren, zoek dan een andere baan.

Het is dus zaak om van je te laten horen. Stilzwijgend je lot aanvaarden dat je het pispaaltje van de maatschappij bent, is een oplossing, maar wel één die leidt tot een maagzweer. Praten, praten en nog eens praten is een veel gezondere oplossing. Ik geloof ook dat deze de meest praktische is. De vaak witte werkgever kan zich niet altijd identificeren met zijn/haar gekleurde werknemer, maar hij/zij behoort wel naar hen te luisteren. Een goede werkplek is een werkplek met respect voor diversiteit. En daar waar werknemers zich het lekkerst voelen, daar zijn ze ook het meest slagvaardig. Dit betekent dus weer meer winst voor de organisatie en ook voor de samenleving.

Drs. I. El Kaka is werkzaam als intercultureel communicatieadviseur bij het adviesbureau Winkelman en Van Hessen te Den Haag

Dit artikel verscheen eerder in Zebra Magazine 1 / maart 2003.