Deskundigen over het testen van etnische minderheden

Inleiding
Het gebruik van psychologische tests is een activiteit op basis waarvan vaak vérstrekkende besluiten over personen genomen worden dan wel adviezen geformuleerd worden om deze besluiten te gaan nemen. Het is een wezenlijk onderdeel van het wetenschappelijk bedrijf om eigen activiteiten aan een breed publiek te presenteren en in het openbaar aan te geven hoe experts zelf tegen hun eigen activiteiten aankijken om aan de hand daarvan een zo goed mogelijk beeld van de bestaande situatie te verkrijgen.
Er is echter maar een handvol testgebruikers zich bewust van de beperkte toepasbaarheid van bestaande psychologische tests op etnische minderheden.

In 1990 is door de Commissie Hofstee een serieuze poging ondernomen om het gebruik van deze tests ter discussie te stellen. Vervolgens zijn er, slechts enkele onderzoeken of proefschriften verschenen die aandacht schenken aan dit thema. Daarnaast is er de tendens dat steeds meer commerciële bureaus hun eigen alternatieve methoden ontwikkelen om kandidaten te testen. De kwaliteit van deze instrumenten kan worden betwist, immers enig toezichtorgaan ontbreekt, evenals kwaliteitscriteria dan wel een keurmerk.

In dit rapport wordt voortgebuurd op het werk van de Commissie Hofstee. Het is de weerslag van een inventarisatie zoals die in de zomer van 2001 uitgevoerd is. De gegevens die ten grondslag liggen aan dit verslag zijn verzameld in gesprekken met 15 deskundigen uit de werkvelden Werving en Selectie, Onderwijs en Geestelijke Gezondheidszorg die direct betrokken zijn bij het testen en diagnosticeren van allochtonen.

Inhoud Rapport “Deskundigen over het testen van etnische minderheden”

In het rapport is in de eerste plaats aandacht geschonken aan de vraag of de vermelde conclusies van de commissie Hofstee nog steeds geldend zijn.
Dit bleek inderdaad het geval te zijn: de huidige situatie is ten opzichte van tien jaar geleden niet duidelijk veranderd. Wel zijn er enkele positieve ontwikkelingen te constateren, zoals de ontwikkeling van de Multiculturele Capaciteiten Test die niet-etnocentrisch is en onderzoek dat verricht is naar de aanwezigheid van partijdigheid, naar het onderscheidend vermogen en de differentiële voorspelling van tests.
De resultaten van dit onderzoek wijzen er op dat capaciteitentests redelijk betrouwbaar zijn, dat geen duidelijke partijdigheid kan worden aangetoond en dat tests over het algemeen goed toepasbaar zijn. Ook het feitelijk functioneren van allochtone medewerkers in arbeidssituaties lijkt redelijk te worden voorspeld.
Ondanks deze lichtpunten geeft de situatie toch geen aanleiding tot veel optimisme: het betreft vooral capaciteitentests en de situatie wat betreft persoonlijkheidstests of tests voor gedragsproblematiek wordt duidelijk slecht geacht.
Verder zijn de onderzoekstechnische problemen groot, waardoor het vaak moeilijk of bijkans onmogelijk is om de validiteit vast te stellen en het verder ook allesbehalve gemakkelijk is om tot een goede normering te komen. Onderzoeksresultaten zijn daardoor duidelijk beperkt.

Gebruik van richtlijnen en aanbevelingen
Een ander aandachtspunt is de mate waarin men bekend is met de Cie-Hofstee geformuleerde conclusies en aanbevelingen en daarmee rekening houdt in het gebruik van tests. In het onderzoek bleek dat deskundigen (daaronder begrepen testconstructeurs) wel redelijk op de hoogte zijn van de problematiek, zich daar ook vaak bij betrokken voelen en zo goed mogelijk rekening houden met bestaande onderzoeksgegevens en andere beschikbare informatie.
Voor wat betreft de gemiddelde testgebruiker is het beeld duidelijk aanzienlijk somberder: het is bepaald twijfelachtig of men in de dagelijkse praktijk voldoende bekend is met de problematiek en de verschillende aspecten die daarbij van belang zijn.
In concreto betekent dit dat men zich weliswaar in algemene zin bewust is van mogelijke problemen, maar in de praktijk veelal niet veel verder komt dan het in acht nemen van een zekere voorzichtigheid wanneer men met allochtone kandidaten te maken krijgt.

'Deskundigen over het testen van etnische minderheden', 60 pagina's, uitgave LBR en NIP (sectie Interculturalisatie), Amsterdam, 2001.

Het rapport 'Deskundigen over het testen van etnische minderheden' is uitverkocht.