Literatuurlijst: Segregatie in het onderwijs

Meer weten over segregatie in het onderwijs?

LEEN in de Art.1-mediatheek

Bakens voor spreiding en integratie: Mogelijkheden en grenzen van spreidingsbeleid in het onderwijs
Den Haag: Onderwijsraad, 2005
Art.1-code: 705.05.01
Advies van de Onderwijsraad over de mogelijkheden van een actief spreidingsbeleid in het onderwijs. De aanleiding voor dit advies was het plan van gemeente Rotterdam om dubbele wachtlijsten te gebruiken bij een integratiebeleid voor het Rotterdamse onderwijs. Als probleemstelling van dit advies wordt geformuleerd : waarom moeten we iets doen aan segregatie in het onderwijs en wat zijn de overwegingen om maatregelen te nemen. Ingegaan wordt op de juridische grenzen en praktische mogelijkheden van te nemen maatregelen. Daarbij worden twee alternatieven besproken : de zogenoemde 80-20-maatregel als voorwaarde bij het stichten van een school en de mogelijkheid de gewichtenregeling in te zetten om segregatie tegen te gaan. Tot slot worden concrete handreikingen uitgewerkt en worden concrete antwoorden gegeven op de gestelde vragen. Onderwijsraad concludeert dat gemeenten en scholen afspraken mogen maken over de spreiding van leerlingen op basis van bijvoorbeeld (taal)achterstand. Spreiding op basis van herkomst van leerlingen is niet mogelijk.

Eén hand kan niet klapt: En andere verhalen uit de zwarte klas
Beekmans, K.
Utrecht: Het Spectrum, 2004
Art.1-code: 743.04.01
Bundeling van verhalen die de auteur sinds 1994 publiceerde in onder meer “NRC Handelsblad” over zijn belevenissen als docent Nederlands in de schakelklas van twee zwarte scholen in Amsterdams voortgezet onderwijs. In de schakelklas worden de leerlingen opgevangen die pas uit het buitenland zijn gekomen en eerst Nederlands moeten leren voordat ze aan hun reguliere opleiding kunnen beginnen. De verhalen gaan met name over de leerlingen. Beekmans laat zien wie ze zijn, wat ze denken, hoe ze met elkaar omgaan en waarvan ze dromen. Hij schetst zo een realistisch beeld van de problemen én de prettige situaties op een zwarte school.

Schoolkeuzemotieven: Onderzoek naar het schoolkeuzeproces van Amsterdamse ouders
Broeke, L. ten . . e.a.
Amsterdam: Gemeente Amsterdam - Dienst Onderzoek en statistiek, 2004
Art.1-code: 744.04.01
Onderzoek naar de motieven van ouders in de gemeente Amsterdam om een school te kiezen voor hun kind. Het gaat daarbij om zowel om scholen voor primair als voortgezet onderwijs. Belangrijkste motieven om voor een basisschool te kiezen zijn: de ligging van de school (dicht bij huis), een goede sfeer op school en het gegeven dat een school veilig en schoon is. Religieuze achtergronden zijn veel minder belangrijk.

Sociale integratie in het primair onderwijs: Een studie naar de relatie tussen de sociale, religieuze en cognitieve schoolcompositie en de cognitieve en niet-cognitieve positie van verschillende groepen leerlingen
Driessen, G. . . e.a.
Amsterdam / Rotterdam : SCO-Kohnstamm Instituut / Stedelijk Bureau FAO Rotterdam, 2003
Art.1-code: 705.03.02
In deze studie wordt vanuit verschillende invalshoeken ingegaan op het onderwerp sociale integratie in het primair onderwijs. Met name wordt ingegaan op de relatie tussen integratie en segregatie in het primair onderwijs aan de ene kant en de cognitieve en niet-cognitieve vaardigheden van de leerlingen aan de andere kant. Geconcludeerd wordt dat het voor het sociaal-emotioneel functioneren van leerlingen niet uitmaakt op wat voor soort scholen zij zitten en het niet uitmaakt of zij daar tot een meerderheidsgroep of een minderheidsgroep behoren. Het blijkt wel dat leerlingen gemiddeld minder presteren naarmate ze op een school zitten met meer kansarme, zwakpresterende leerlingen of niet-Nederlandse leerlingen. Deze schoolcompositie-effecten zijn echter geen erg sterke effecten.

De school als spiegel van de omgeving: Een geografische kijk op onderwijs
Gramberg, P.
Amsterdam: Thela Thesis, 2000
Art.1-code: 741.00.02
Proefschrift Uv Amsterdam.
Studie over de invloed van de ruimtelijke omgeving (op buurt- en regionaal niveau) op de schoolloopbanen van leerlingen in met name het voortgezet onderwijs. Jongeren in de steden Amsterdam en Enschede zijn uitvoerig ondervraagd over hun schoolcarrière. Hierbij is nagegaan hoe jongeren hun schoolkeuze bepalen en welke verschillen tussen groepen bestaan. Tevens is met behulp van interviews met directies en leerkrachten onderzocht hoe de bevolkingssamenstelling doorwerkt in het beleid van hun scholen. Ook het verschijnsel schoolsegregatie passeert de revue.

De ongelijke basisschool: Etniciteit, sociaal milieu, sekse, verborgen differentiatie, segregatie, onderwijskansen en schooleffectiviteit
Jungbluth, P.
Nijmegen / Utrecht : ITS / SARDES, 2003
Art.1-code: 742.03.02
Onderzoek naar de samenhangen tussen schoolautonomie en kansenongelijkheid in het Nederlandse primair onderwijs. Hierbij wordt de onderwijskundige autonomie bezien in haar relatie tot kansenongelijkheid en tot het onderwijsachterstandenbeleid. Daarnaast ook aandacht voor segregatie als voorwaarde voor de invulling van de onderwijskundige autonomie. Geconcludeerd wordt dat docenten hun eisen minder aan de talenten van de leerlingen aanpassen dan aan hun herkomst. En de verwachtingen van de leraar zijn bepalender voor de prestaties van de leerlingen dan de kleur van de school.

Onderwijssegregatie in Amsterdam: Hoe staat het ervoor en wat willen en kunnen we er aan doen?
Karsten, S. . . e.a.
Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut, 2003
Art.1-code: 705.03.06
Onderzoek naar segregatiepatronen in het Amsterdamse primair en voortgezet onderwijs. Er wordt ingegaan op de feitelijke situatie inzake etnische segregatie in het Amsterdamse onderwijs, de oorzaken van etnische segregatie, problemen die etnische segregatie veroorzaakt en mogelijke oplossingen. Geconcludeerd wordt dat zowel in het primair onderwijs als het voortgezet onderwijs segregatie voorkomt. Mono-etnische scholen komen echter betrekkelijk weinig voor.

Schoolkeuze in een multi-etnische samenleving
Karsten, S. . . e.a.
Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut, 2002
Art.1-code: 744.02.01
Onderzoek naar de omvang en de oorzaken van etnische specifieke schoolkeuzes, beter bekend als het verschijnsel van witte en zwarte vlucht, in het Nederlands primair onderwijs. Geconcludeerd wordt dat de etnische samenstelling van de school een belangrijke rol speelt bij de keuze voor een bepaalde school.

Sociale integratie in het primair onderwijs: Resultaten van een onderzoek naar de invloed van het leerlingenpubliek van scholen op prestaties en welbevinden van kinderen
Ledoux, G. . . e.a.
Nijmegen / Amsterdam : ITS / SCO-Kohnstamm Instituut, 2003
Art.1-code: 705.03.09
Onderzoek naar segregatie in het primair onderwijs en de effecten daarvan. Voor een groot deel van de verwachtingen omtrent de effecten van segregatie kan worden geconstateerd dat er geen empirische bevestiging is gevonden. Dit geldt met name voor de veronderstellingen betreffende de invloed van segregatie op het welbevinden van leerlingen. Wel blijkt er invloed van schoolcompositie op het cognitief functioneren van leerlingen.

Op zoek naar succes: Een onderzoek naar basisscholen die meer en minder succesvol zijn voor autochtone en allochtone leerlingen uit achterstandsgroepen
Ledoux, G. en M. Overmaat
Amsterdam : SCO-Kohnstamm Instituut, 2002
Art.1-code: 704.02.03
Aan dit onderzoek ligt de contatering ten grondslag dat sommige basissscholen met veel allochtone of autochtone leerlingen met laagopgeleide ouders veel beter preseren dan andere scholen met zulke leerlingen. In dit onderzoek is er veel aandacht voor de onderwijsconcepten die worden gehanteerd op de onderzochte scholen. Uit het onderzoek komt naar voren dat er geen conclusies kunnen worden getrokken. Het is op basis van objectief meetbare factoren niet vast te stellen, waarom de ene school het beter doet dan de andere.

Vluchten kan niet meer: Over etnische segregatie in het onderwijs
Ledoux, G., R. van Schoonhoven en R. Sikkes
Utrecht: Forum, 2003
Art.1-code: 705.03.07
Drie essays over etnische segregatie in het Nederlandse onderwijs:
G.LEDOUX: Etnische segregatie in het onderwijs. Over oorzaken, gevolgen en (het ontbreken van) oplossingen.
R.VAN SCHOONHOVEN: Naar sturing op een gesegregeerde markt. Over sturing via de aanbodkant door schoolbesturen die hun beleid meer onderling laten afstemmen en profilering op witte marktsegmenten achterwege laten.
R.SIKKES: De onvermijdelijke 'ons-soort-oudersscholen'. Over vrijheid van onderwijs en vrije schoolkeuze.

De praktijk van de multiculturele school: Gesprekken met schoolleiders, ouders en leerlingen
Mars, J., Ö. Gölpinar en W. Meijnen
Utrecht Forum, 2001
Art.1-code: 711.01.01
Deze publicatie schetst het beeld van de praktijk van multiculturele scholen aan de hand van interviews met schoolleiders van basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs met veel allochtone leerlingen. De directeuren vertellen over hun aanpak, de sterke kanten daarvan, maar ook problemen en dilemma's. In korte intermezzo's komen ook ouders en leerlingen van de scholen aan het woord.

Het basisonderwijs zwart wit bekeken: Naar een lokale aanpak van segregatie
Pas, G. en D. Peters
Amsterdam : Wetenschappelijk Bureau GroenLinks, 2004
Art.1-code: 705.04.02
De auteurs gaan in op de vraag welke sturingsinstrumenten de lokale overheid binnen de huidige wetgeving kan inzetten om etnische segregatie in het basisonderwijs tegen te gaan, terwijl de schoolkeuzevrijheid van ouders zoveel mogelijk gerespecteerd wordt. In het eerste deel wordt het verschijnsel etnische segregatie toegelicht. In het tweede deel gaat het om de oplossingen op lokaal niveau. Beschreven wordt het spreidingsbeleid dat Gouda, Tiel, Zaanstad, Wisch en Amersfoort is gevoerd.

Apart of gemengd? Segregatie in het onderwijs
Smink, G.
Utrecht: Sardes, 2002
Art.1-code: 705.02.01
Deze publicatie bevat praktijkvoorbeelden hoe gemeenten omgaan met 'zwarte' scholen. Het beschrijft de elementen in de cyclus die zich steeds herhaalt bij het ontstaan van zwarte scholen: 'witte' vlucht, mediaberichten, lokale politiek, overheidsingrijpen. De publicatie beweert dat ontwikkelingen die leiden tot het ontstaan van de zwarte scholen grotendeels voorspelbaar en te voorkomen zijn via onder andere spreidingsbeleid en kwaliteitsbeleid.

Spreidingsmaatregelen onder de loep
Den Haag: Onderwijsraad, 2005
Art.1-code: 705.05.05
Deze studie naar de effecten van het beleid voor de aanpak van etnische segregatie in het onderwijs bestaat uit meerdere bijdragen, waaronder:
. Spreiden is geen kinderspel - met een overzicht van spreidingsmaatregelen en hun effecten in o.a. Utrecht, Rotterdam en Gouda
. P.W.A.HUISMAN: Spreidingsmaatregelen verkend
. Advies Commissie Gelijke Behandeling inzake spreidingsbeleid in het primair onderwijs
. C.L.GLENN: Achieving desegregation in the Netherlands
. F.ORNELIS: Het Vlaams beleid gericht op desegregatie

Witte en zwarte scholen: Over spreidingsbeleid, onderwijsvrijheid en sociale cohesie
Vermeulen,B.P.
Den Haag, Elsevier Bedrijfsinformatie, 2001
Art.1-code: 705.01.03
Inaugurale rede waarin de auteur ingaat op de toenemende tweedeling in het onderwijs in witte en zwarte scholen. Allereerst wordt ingegaan op de vraag of een dergelijke tendens onwenselijk is, vervolgens op de effectiviteit van het onderwijsachterstandenbeleid. Daarna komt de kwestie van de rechtmatigheid van verschillende varianten van spreidingsbeleid aan bod.

The colours of my classroom: A study into the effects of the ethnic composition of classrooms on the achievement of pupils from different ethnic backgrounds
Westerbeek, K.
eigen uitgave, 1999
Art.1-code: 742.99.07
Proefschrift Europees Universitair Instituut Firenze.
This study is concerned with the impact of the social and ethnic composition of classroooms upon achievements in mathematics and Dutch language during the primary education of pupils from different ethnic and social backgrounds. It focuses on the achievement of Turkish, Moroccan, Antilleans, Surinamese and Moluccan pupils. The author concludes that the composition of a classroom is an important factor. A pupil performs better in a classroom with pupils that have a high level of socio-cultural resources. And pupils that have high level of resources tend to be pupils whose parents are highly educated. Most parents from ethic minorities are not highly educated.