Dubbele wachtlijsten ongewenst en onmogelijk

Het bestaan van zwarte en witte scholen is onwenselijk en moet bestreden worden. Daarover zijn het Landelijk Bureau ter bestrijding van Rassendiscriminatie (LBR, nu Art.1) en het college van burgemeester en wethouders in Rotterdam het eens. Burgemeester en wethouders willen nu aparte wachtlijsten gaan hanteren voor autochtone en allochtone leerlingen. In de Tweede Kamer is over het algemeen met instemming gereageerd op het Rotterdamse initiatief maar aan dubbele wachtlijsten kleven grote bezwaren.

Het onderscheid op grond van afkomst dat in het Rotterdamse voorstel wordt gemaakt is verboden op grond van de Algemene Wet Gelijke Behandeling. Wanneer ouders hiertegen bezwaar maken is de kans groot dat de rechter dit honoreert. Alle maatregelen die voorbijgaan aan de vrijheid van schoolkeuze zijn gedoemd te mislukken. Aparte wachtlijsten voor allochtone en autochtone leerlingen zijn ook niet nodig omdat er andere mogelijkheden zijn om het ontstaan van zwarte en witte scholen tegen te gaan.

Het ontstaan van zwarte scholen is een gevolg van het bestaan van zwarte wijken. Van scholen kan niet verwacht worden zij de ruimtelijke segregatie oplossen. Hiervoor zijn maatregelen nodig op het gebied van de huisvesting. De sociale samenhang in een buurt is gebaat bij kinderen die in hun eigen wijk naar school gaan.

Het is niet wenselijk dat ouders hun kinderen naar een school sturen in een andere buurt, dit is de zogenoemde 'witte vlucht'. Veel autochtone ouders vinden een school met veel allochtone leerlingen niet goed en zoeken een 'witte' school voor hun kind. Hierdoor is de segregatie in het onderwijs soms nog groter dan de ruimtelijke segregatie. Dit wordt versterkt doordat scholen ook wel regels hanteren waardoor ze niet voor iedereen in gelijke mate toegankelijk zijn: de eigen bijdrage en het vroege inschrijven.

Om dat probleem op te lossen moet de overheid een maximum stellen aan de ouderbijdrage. Hoewel die formeel vrijwillig is, schrikt een hoge ouderbijdrage minder draagkrachtigen af. Ook moeten er maatregelen worden genomen tegen de soms absurd vroege inschrijving van leerlingen. Door wettelijk vast te leggen dat kinderen pas kunnen worden ingeschreven als ze 3,5 jaar zijn, voorkom je overvolle wachtlijsten. Met name de toegang tot sommige 'witte' scholen is hierdoor beperkt.

Het zou ook goed zijn de leerlingenpopulatie op een school regelmatig te vergelijken met de samenstelling van de bevolking in de regio. Wanneer er een significant verschil is, moet de school nader worden onderzocht. Verboden drempels moeten worden bestraft. Scholen zouden zelf bovendien actief moeten werven onder allochtone of autochtone ouders als ze te 'wit' of te 'zwart' worden.

Wanneer een gemeente iets wil doen tegen het ontstaan van witte en zwarte scholen is het beter toelating te selecteren op postcode dan op herkomst. Kinderen uit de buurt moeten dan voorrang krijgen. Onderscheid maken naar herkomst leidt tot ongewenste verdeeldheid en onnodige discussie. Want hoe zit het met allochtone kinderen van de volgende generaties of kinderen uit gemengde relaties?

Voor alle leerlingen is het bovenal belangrijk goed onderwijs te ontvangen. Ten onrechte bestaat het beeld dat 'zwarte' scholen niet in staat zijn leerachterstanden adequaat te bestrijden. De kwaliteit van een school hangt niet zonder meer samen met de samenstelling van de leerlingenpopulatie. Er moet worden gekeken naar individuele leerlingen in plaats van naar groepen.

Scholen met leerlingen die een leerachterstand hebben moeten in staat worden gesteld die achterstand te bestrijden. Daar moet de energie in worden gestoken en niet in het bedenken van nieuwe bureaucratische regels. Denken in categorieën als 'allochtoon' en 'autochtoon' doet geen recht aan de diversiteit en veelzijdigheid van de leerlingen.

Marjan Möhle is beleidsadviseur onderwijs bij Art.1

Dit artikel verscheen op 1 december 2004 op de opiniepagina’s van GPD-bladen, onder meer in het Rotterdams Dagblad en Utrechts Nieuwsblad.