Het Rode Kruis in beweging

In feite is het de veranderende samenleving die het Rode Kruis dwingt over haar positie en werkwijze na te denken. De trefwoorden: samenstelling van de bevolking, integratie en verharding. De samenstelling van de bevolking is ingrijpend veranderd. In Nederland wonen nu mensen die afkomstig zijn uit meer dan 170 landen. Zij verschillen in culturele en religieuze achtergrond: Nederland is een multiculturele samenleving geworden. De afgelopen tijd is er veel gediscussieerd over de integratie van allochtonen. Na de terroristische aanslagen van 11 september 2001 is de angst voor moslimfundamentalisme gegroeid. Migranten, asielzoekers en vluchtelingen hebben te lijden onder deze negatieve beeldvorming. Meer in het algemeen constateren we een verharding van de samenleving. Uit het NIPO rapport Geloof jij dat het beter wordt? blijkt dat een groeiende groep Nederlanders hard oordeelt over mensen met problemen. Het mededogen met zwakkeren in de samenleving neemt af; ze worden vaker zelf verantwoordelijk gesteld voor hun situatie. Het is dan ook niet vreemd dat tien procent van de bevolking zich maatschappelijk buitengesloten voelt. Etnische minderheden en asielzoekers lopen het grootste risico daartoe. Al deze tendensen gaan niet voorbij aan het Nederlandse Rode Kruis – een organisatie die misschien niet bij iedereen helemaal bekend is, maar midden in de samenleving staat.

Hulp aan kwetsbare mensen
Het Rode Kruis biedt hulp aan mensen in een kwetsbare positie. De leidinggevende grondbeginselen voor de medewerkers en vrijwilligers zijn menslievendheid en onpartijdigheid. Dit houdt in dat het Rode Kruis het lijden van mensen wil voorkomen en verzachten vanuit respect voor ieder mens. Het streeft naar tolerantie, vriendschap en samenwerking en naar blijvende vrede tussen mensen. Wanneer er keuzes gemaakt moeten worden, dan worden mensen in de grootste nood het eerst geholpen, zonder onderscheid te maken naar nationaliteit, ras, geloof, afkomst, sekse, seksuele geaardheid, of politieke overtuiging.
De Rode Kruis verenigingen vormen samen met de Rode Halve Maan: Verenigingen één beweging. Vanuit deze wereldwijde aanwezigheid en op basis van de grondbeginselen kan het Rode Kruis een actieve en belangrijke bijdrage leveren aan het bevorderen van tolerantie en respect zowel binnen de vereniging als daarbuiten.

Witte organisatie
Ondanks deze uitgangspunten blijkt het Nederlandse Rode Kruis nog een grote achterstand te hebben als het gaat om de participatie van allochtonen binnen de vereniging. Het is een witte organisatie in al zijn geledingen. Bij sommige afdelingen staan de huidige vrijwilligers er ook niet echt voor open voor nieuwe allochtone vrijwilligers. Dit heeft dikwijls te maken met onbekendheid en stereotiepe, verkeerde voorstellingen – vooroordelen dus. Dan wordt in eerste instantie gewezen op de problemen waar allochtone vrijwilligers voor zorgen. “Moslimvrouwen mogen toch niet reanimeren. Hoe kunnen ze dan eerste hulp bij ongevallen bieden?” Ook is men bang dat de eigen vertrouwde sfeer verloren zou gaan. Zoals de afgelopen periode in het politieke debat te bespeuren viel, wordt er ook binnen het Rode Kruis regelmatig gegeneraliseerd en is er nog te weinig aandacht voor de positieve kanten van diversiteit.

Condooms
Positieve signalen binnen het Nederlands Rode Kruis zijn er zeker ook te melden. Veel afdelingen en districten hebben goedlopende activiteiten voor allochtonen, asielzoekers en vluchtelingen. Zo worden er bijvoorbeeld vakantieweken georganiseerd voor Afrikaanse vrouwen en hun kinderen in het Rode Kruis hotel IJsselvliedt. Ook voor jonge asielzoekers zijn er uiteenlopende activiteiten: vrijwilligers verzorgen uitstapjes naar Artis voor kinderen uit een asielzoekerscentrum; in Utrecht is er een internetcursus voor Alleenstaande Minderjarige Asielzoekers; in verschillende plaatsen zijn er zogenaamde maatjesprojecten. Ook neemt het Rode Kruis deel aan manifestaties die tolerantie in de samenleving als geheel bevorderen. In de afgelopen jaren waren er de acties Stop Geweld en Stop Onverdraagzaamheid. In juni participeerde het Rode Kruis in de organisatie van het Festival Onbegrensde Ontmoeting te Apeldoorn. In de zomer was het Rode Kruis met een eigen boot aanwezig bij de Canal Gay Parade in de Amsterdamse grachten. Vanaf deze boot werd daar promotie gemaakt voor veilig vrijen en deelden vrijwilligers condooms uit onder het publiek. In zijn HIV Aids campagne is het Rode Kruis ook gericht op de de-stigmatisering van Aidspatiënten om sociaal isolement te voorkomen. Jongeren van het Rode Kruis zoeken hun leeftijdsgenoten op tijdens feesten en festivals. Ze geven voorlichting en delen condooms uit. Ook vinden er internationale uitwisselingen plaats met jongeren uit de Dominicaanse Republiek en Kyrgizistan. Wel leveren acties zoals tijdens de Canal Gay Parade soms boze telefoontjes op naar het landelijk bureau van leden die vinden dat het Rode Kruis zich daar niet mee zou moeten inlaten.

Dialoog
Voor de komende jaren zal het Rode Kruis zich extra inzetten om als vereniging een afspiegeling te vormen van de samenleving. De aandacht die het bestuur tijdens de Algemene Ledenvergadering vroeg voor tolerantie, respect en interculturalisatie is positief ontvangen. Het gaat hier overigens niet alleen om asielzoekers, vluchtelingen en migranten. Tolerantie en respect betreft ook al die anderen die dat nodig hebben: mensen met een handicap, ouderen, mensen in een sociaal isolement etc..
In het begin van het volgend jaar organiseert het Rode Kruis als volgende stap een dialoogdag waarbij bestuurders van het Nederlandse Rode Kruis in gesprek gaan met vertegenwoordigers van organisaties van allochtonen. Er zijn steeds meer tekenen dat het Rode Kruis zich meer open stelt voor mensen met een andere achtergrond, ook op bestuurlijk niveau. Zo heeft de afdeling Rotterdam sinds twee jaar twee allochtone bestuursleden. Ook bij de nieuw geformeerde Adviescommissie Asielzoekers Vluchtelingen Migranten is naar een samenstelling gestreefd waarbij diversiteit in deskundigheid en achtergrond voorop stonden. Hier gaat een positief signaal van uit, maar het zal zeker nog de nodige inspanning en tijd vergen.

J. Ekkelboom is beleidsmedewerker Desk Asielzoekers/Vluchtelingen bij het Landelijk Bureau Nederlandse Rode Kruis.

Dit artikel verscheen eerder in Zebra Magazine 3 / oktober 2003.