Positie asielzoekers door feiten achterhaald

"Ter 's hofs terechtzitting is namens de verdediging - zakelijk weergegeven - onder meer het navolgende aangevoerd.
Naar het oordeel van de Hoge Raad (arrest 13 juni 2000, nr. 274/99) getuigt de opvatting van de rechtbank van een te beperkte uitleg van de in artikel 429quater van het Wetboek van Strafrecht voorkomende begrip discriminatie wegens ras. Er zou immers sprake kunnen zijn van indirecte discriminatie. Als indirecte discriminatie moet worden aangemerkt een maatregel die ogenschijnlijk neutraal is, maar die uitsluitend of in overwegende mate personen van een bepaalde groep betreft, terwijl het verschil in behandeling niet kan worden verklaard door objectief gerechtvaardigde factoren die geen verband houden met discriminatie op een bepaalde grond. Er wordt dus eigenlijk - is de stelling van de verdediging - in het begrip discriminatie een rechtvaardigingsgrond ingebouwd. De twee vragen die aan onderzoek moeten worden onderworpen zijn de volgende:

1. is er sprake van een maatregel die ogenschijnlijk neutraal is, maar die in feite of in overwegende mate personen van een bepaalde groep betreft, en bij bevestigende beantwoording van die vraag
2. wordt dit verschil in behandeling verklaard door objectief gerechtvaardigde factoren die geen verband houden met discrimineren op een bepaalde grond.

Het hof is van oordeel dat de door verdachte getroffen maatregel ogenschijnlijk neutraal was - namelijk gericht op mensen die gezamenlijk op één adres verbleven -, maar in feite personen van een bepaalde groep betrof - te weten personen van niet-Nederlandse afkomst die in het vertrekcentrum in Ter Apel verbleven, onder wie H.R. A. P. Het hof is voorts - gelet op het verhandelde ter terechtzitting en in het bijzonder de daar afgelegde verklaring van verdachte - van oordeel dat het verschil in behandeling kon worden verklaard door objectief gerechtvaardigde factoren.
Het hof acht derhalve niet wettig en overtuigend bewezen dat in casu sprake was van (indirecte) discriminatie wegens ras, zodat verdachte dient te worden vrijgesproken van het primair en subsidiair ten laste gelegde.

Het hof heeft bij zijn oordeel in het bijzonder de volgende omstandigheden in aanmerking genomen:

• de ernst van de ongeregeldheden die eind september 1997 plaatsvonden op de kermis van Ter Apel en die leiden tot tijdelijk extra inzet van politie in de regio;
• de inhoud van het gerucht dat naar aanleiding van voormelde ongeregeldheden ontstond, namelijk dat bewoners van het vertrekcentrum verhaal zouden halen in bar-dancing 'Bermuda';
• de omstandigheid dat de veiligheid van bezoekers van bar-dancing 'Bermuda' niet meer kon worden gegarandeerd indien zich daar ongeregeldheden zouden voordoen;
• de omstandigheid dat - in tegenstelling tot het weekeinde van 12 oktober 1997-- geen extra inzet van politie mogelijk was;
• de omstandigheid dat verdachte in de week van 5 tot 12 oktober 1997 in overleg is getreden met de plaatselijke politie en met de burgermeester van Vlagtwedde, om te komen tot een passende oplossing voor de te verwachten ongeregeldheden, maar dat dit overleg niet heeft geleid tot een bevredigende oplossing;
• de omstandigheid dat de door verdachte getroffen maatregel niet asielzoekers in het algemeen betrof, doch bewoners van het vertrekcentrum te Ter Apel, hetgeen gerealiseerd kon worden doordat verdachte en de voor hem werkzame portier(s) de bewoners van het vertrekcentrum te Ter Apel die bar-dancing 'Bermuda' bezochten, kenden en bij twijfel om identificatie vroegen;
• de omstandigheid dat asielzoekers uit andere opvangcentra voor asielzoekers dan het vertrekcentrum te Ter Apel de toegang niet werd geweigerd en op de avond van 12 oktober 1997 mensen van allochtone afkomst zijn toegelaten tot bar-dancing 'Bermuda'.

Het hof neemt daarbij in aanmerking zijn oordeel dat verdachte in redelijkheid geen alternatieve maatregel ten dienste stond, meer in het bijzonder kon van hem niet gevergd worden dat hij zijn bar-dancing op 12 oktober 1997 uit voorzorg zou sluiten, noch dat hij op zo korte termijn een pasjesregeling zou invoeren."

Het hof vernietigt het vonnis van de rechtbank en spreekt verdachte vrij.

Commentaar

De Hoge Raad heeft op 13 juni 2000 een arrest gewezen waarin het begrip 'ras' centraal stond. De casus speelde zich af in Ter Apel waar zich een zogenaamd Verwijdercentrum bevindt. In dit centrum wachten uitgeprocedeerde asielzoekers op hun uitzetting. In de nabijgelegen gemeente Vlagtwedde is een discotheek, die zowel autochtone inwoners van Ter Apel als asielzoekers trekt. Tussen de twee groepen had een vechtpartij plaatsgevonden en de eigenaar van de discotheek had besloten de inwoners van het Verwijdercentrum uit zijn zaak te weren, om problemen te voorkomen. Als rechtvaardiging voor het toepassen van de maatregel gaf hij aan, de veiligheid van de asielzoekers te willen verzekeren aangezien represailles van de autochtonen werden verwacht en hij geen andere mogelijkheden zag voor een minder rigoureuze maatregel die tot een oplossing zou leiden. De Officier van Justitie stelde vervolging in tegen de disco-eigenaar op grond van artikel 429quater van het Wetboek van Strafrecht.

De Hoge Raad overwoog dat het discriminatieverbod ook indirecte rassendiscriminatie omvat. De Hoge Raad was van mening dat hier in casu sprake van was. In een Verwijdercentrum verblijven personen die niet alleen maar het centrum als gemeenschappelijk adres hebben, maar ook door hun huidskleur, nationale of etnische afstamming, culturele of geografische herkomst tot een ras behoren in de zin van het IVUR-verdrag van New York. De Hoge Raad verwees de zaak naar het Hof Leeuwarden.

Het Hof Leeuwarden behandelde de zaak op 3 april 2001. Het hof was van oordeel dat de door verdachte getroffen maatregel ogenschijnlijk neutraal was, maar in feite personen van een bepaalde (niet-Nederlandse) groep betrof. Hoewel er dus sprake is van (indirecte) discriminatie, kan het verschil in behandeling worden verklaard door objectief gerechtvaardigde factoren. Hiermee ontvalt volgens het hof het discriminatoire karakter aan de handeling van verdachte en hij wordt vrijgesproken.

Bij het oordeel is, zoals uit het bovenstaande blijkt, in het bijzonder een vrij groot aantal omstandigheden in aanmerking genomen. Bovendien neemt het hof in aanmerking dat verdachte in redelijkheid geen alternatieve maatregel ten dienste stond; niet gevergd kon worden dat hij zijn discotheek sloot, noch dat hij op zo korte termijn een pasjesregeling zou invoeren.

Concluderend kan gesteld worden dat de positie van asielzoekers, zoals gedefinieerd door de Hoge Raad, hier door de feiten achterhaald wordt. Het hof oordeelt dat niet asielzoekers in het algemeen gediscrimineerd worden (hiermee bevestigend dat asielzoekers onder het begrip ras vallen), omdat asielzoekers uit andere opvangcentra dan dat in Ter Apel niet uit de discotheek geweerd werden, terwijl ook andere mensen van allochtone afkomst zijn toegelaten. De feitelijke omstandigheden geven dan ook de doorslag, waarbij het verschil in functie tussen de Hoge Raad en het hof duidelijk tot uiting komt.

Jacky W. Nieuwboer was juridisch beleidsadviseur bij het LBR.

Dit artikel is verschenen in Zebra-Magazine 3 / september 2001.