Wet SAMEN

Om in te spelen op dit probleem is in 1994 de Wet Bevordering Evenredige Arbeidsdeelname Allochtonen (Wet BEAA) ingevoerd. Deze wet beoogde de bevordering van evenredige arbeidsdeelname van minderheden. Kern van de wet was de verplichte registratie door werkgevers van het aantal werknemers dat bij hen in dienst is en, aan de hand van de geregistreerde aantallen, het formuleren van beleid om meer allochtonen in dienst te krijgen en te houden. Onderzoek in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in 1996 onderstreepte dat de WET BEAA zeer gebrekkig werd nageleefd. Slechts een klein aantal werkgevers registreerde welk deel van de werknemers tot de doelgroep behoorde en deponeerde zijn verslag ter inzage bij de Kamer van Koophandel. Ook werd geconcludeerd dat de uitvoering van de wet voornamelijk een administratieve aangelegenheid was en in onvoldoend mate leidde tot actie. Een en ander leidde tot verandering van de oude Wet BEAA. De aangepaste wet kreeg ook een andere naam: de Wet Stimulering Arbeidsdeelname Minderheden (Wet SAMEN).

De Wet SAMEN werd op 1 januari 1998 ingevoerd. Inmiddels is de werking van de Wet tot en met 2003 verlengd tot en met 2003 gelet op het structurele karakter van de achterblijvende arbeidsmarktpositie van leden uit etnische minderheden. De toekomst van de Wet is echter nog niet duidelijk.

In het onderstaande wordt ingegaan op het doel van de Wet SAMEN, de verplichtingen waar werkgevers zich aan dienen te houden en het toezicht op de naleving van de Wet SAMEN.

Waarom de Wet SAMEN?
Etnische minderheden zijn, zoals hierboven al is aangegeven, vaker werkloos dan autochtone Nederlanders. Bij sommige groepen is de werkloosheid zelfs drie tot vier keer zo hoog. De overheid en werknemers- en werkgeversorganisaties willen dit veranderen. Het is immers niet alleen een sociale maar ook een economische noodzaak om het arbeidspotentieel onder etnische minderheden beter te benutten. In hun Europese Verklaring tegen rassendiscriminatie formuleren de werkgevers- en werknemersorganisaties verenigd in de Stichting van de Arbeid deze economische noodzaak als volgt: 'Ondernemingen en organisaties opereren thans in een pluriculturele omgeving met afnemers, leveranciers en werknemers met een verschillende nationale, etnische en culturele afkomst. Het succes op de markt hangt steeds meer af van het vermogen de mogelijkheden die door deze diversiteit worden geboden, maximaal te benutten. Zij die daarin slagen, concurreren beter en zijn beter in staat met succes veranderingen het hoofd te bieden.' Het onbenut laten van het grote potentieel aan arbeidskrachten uit etnische minderheidsgroepen is aldus een gemiste kans.
De Wet SAMEN beoogt individuele ondernemingen te ondersteunen bij het voeren van multicultureel personeelsbeleid en maakt zodoende deel uit van het beleid dat wordt gevoerd om de arbeidsmarktpositie van etnische minderheden te verbeteren.

Wat moet de werkgever doen in het kader van de Wet SAMEN?
De Wet SAMEN verplicht werkgevers met een onderneming waarin tenminste 35 personen werkzaam zijn, tot het voeren van een afzonderlijke personeelsregistratie en het opstellen van een jaarverslag Wet SAMEN. De Wet SAMEN is meer dan een administratieve aangelegenheid. De wet draagt ertoe bij dat de problemen van etnische minderheden op de arbeidsmarkt en de rol van het werkgeversbeleid daarin op de agenda worden gezet. Aan de hand van de personeelsregistratie kan worden vastgesteld in hoeverre in de onderneming sprake is van evenredige arbeidsparticipatie van etnische minderheden. Knelpunten in het personeelsbeleid kunnen zodoende worden herkend. In het jaarverslag Wet SAMEN rapporteert de werkgever over het aandeel etnische minderheden in het personeelsbestand en formuleert de werkgever maatregelen om te komen tot een meer evenredige arbeidsparticipatie van etnische minderheden. De ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging vormt een oordeel over het jaarverslag. De werkgever dient het jaarverslag voor 1 juni te versturen naar het centrale antwoordnummer Wet SAMEN. De jaarverslagen zijn voor eenieder in te zien bij de regionale depots van de Centra voor Werk en Inkomen (de voormalige Arbeidsbureaus) en op de website www.wetsamen.nl.

Wie houdt toezicht op de Wet SAMEN?
De Arbeidsinspectie houdt toezicht op de Wet SAMEN. De Arbeidsinspectie verzendt rappelbrieven aan werkgevers die niet voor de wettelijk bepaalde deponeringsdatum van 1 juni een jaarverslag Wet SAMEN hebben ingediend. Indien de werkgever na tweemaal gerappelleerd te zijn in gebreke blijft, zal de werkgever, de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging, het regionaal depot van het Centrum voor Werk en Inkomen en de betrokken werkgevers- en werknemersorganisaties hiervan schriftelijk door de Arbeidsinspectie op de hoogte worden gesteld. De lijst met werkgevers die niet hebben voldaan aan de verplichting tot het deponeren van het jaarverslag wordt tevens op de website www.wetsamen.nl gepubliceerd. Maatschappelijk betrokken organisaties kunnen van deze informatie gebruik maken om de werkgever op zijn nalatigheid aan te spreken, in de publiciteit te treden of via het civiel recht naleving van de Wet SAMEN te vorderen.

Conclusie
Er kan nog steeds veel verbeterd worden aan de positie van allochtonen op de arbeidsmarkt. De Wet SAMEN is hiertoe een juridisch middel. Werkgevers moeten aangeven wat de situatie op dit terrein binnen hun bedrijf is en indien er nog het een en ander aan schort, moeten ze plannen tot verbetering indienen. De Arbeidsinspectie houdt toezicht op de naleving van de Wet. Indien een werkgever zich niet aan zijn verplichtingen houdt, kan hierop aktie worden ondernomen door de Arbeidsinspectie zelf en door maatschappelijk betrokken organisaties.
<br/>
<hr>

Per 1 januari 2004 is de Wet Samen van rechtswege komen te vervallen. De wet was van tijdelijke aard en liep op 31 december 2003 dus af. Volgens het kabinet was een verlenging van de wet niet meer nodig aangezien de wet haar maximale effect heeft bereikt. Maatschappelijke organisaties hebben daarentegen zonder uitzondering opgeroepen om de wet wel te handhaven. Groen Links en PvdA hebben op de valreep (dec 2003) nog een wetsvoorstel ingediend om de Wet SAMEN te verlengen maar ook om aan te scherpen (zie 'Voorstel verlenging wet samen [pdf]' en 'Voorstel van wet na advies rvs [pdf]', kader rechts). Dit wetsvoorstel is nooit in de Tweede Kamer behandeld. Op 17 december 2003 werden in de Tweede Kamercommissie vergadering van Sociale en Werkgelegenheid de evaluatie van de wet en de alternatieven van het kabinet voor de vervallen wet besproken (zie 'Verslag overleg 17 dec 03 - wet samen [pdf]' en 'Evaluatie Wet SAMEN [pdf]', kader rechts). In april 2004 heeft de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de Visie Arbeidsmarktbeleid naar de Tweede Kamer gestuurd. Hierin wordt verder ingegaan op de alternatieven voor de wet. Uitgangspunt van het kabinet wat betreft het arbeidsmarktbeleid ten aanzien van bijzondere groepen zoals etnische minderheden, vrouwen en jongeren is regulier arbeidsmarktbeleid in plaatst van doelgroepenbeleid (zie 'Notitie visie arbeidsmarktbeleid [pdf]' en 'LBR-reactie notitie szw belemmeringen arbeidsmarkt [pdf]', kader rechts)

<hr>
<br/>
Literatuur
Gemeenten, diversiteitsbeleid en de Wet SAMEN als instrument :
Conferentie gehouden op 7 december 2000 in het Provinciehuis Zuid-Holland
Bakhuis, I.
Forum, Utrecht, 2000

Samen verder : Notititie over de naleving van de Wet Samen
Claus, F. en Y. Visser
LBR, Rotterdam, 1999

De wet Samen : Wet stimulering arbeidsdeelname minderheden
Cock, R. de en F. van de Pieterman
Ondernemers doen meer, Den Haag, 1999

Evenredige arbeidsdeelname van minderheden
Kuijer, A. en M.N. Stulemeijer
Samsom, Alphen aan den Rijn, 1998

De Wet Samen : Handleiding voor de praktijk
Pieterman, F. van de
Kluwer, Deventer, 1999

De Wet SAMEN en gemeenten in de regio Rotterdam/Rijnmond
Sahetapy, N.
SBW Rijnmond, Rotterdam, 2001

De Wet SAMEN en de gemeenten als werkgever in de stadsregio Rotterdam :
Quik-scan bij de Arbeidsvoorziening Rijnmond naar de rapportages in het kader van de Wet Samen over het jaar 1998
Sahetapy, N.

Wet SAMEN en gemeenten :
Belangenorganisaties trekken aan de bel
Platform werkgelegenheid allochtonen, Rotterdam, 2000

Wet SAMEN : een wet apart.
Mini-symposium over de effectiviteit van de Wet Samen - Gehouden op 4 september 2000 Raadzaal Stadhuis Nijmegen
Gemeente Nijmegen - bureau Ombudswerk Etnisch Groepen, Nijmegen, 2000

Wet SAMEN : Handleiding voor de werkgever
Min van SoZaWe, Den Haag, 1998

Wet stimulering arbeidsdeelname allochtonen
SDU, Den Haag, 1998

Evaluatie wet SAMEN : Eindrapport
Zandvliet, C.T. . . e.a.
Min van SoZaWe, Den Haag, 2000