Vrijmarkt – Zorn/Vluchtelingenwerk/Amnesty International, 1998

Algemeen

Het lessenpakket ‘Vrijmarkt’ bestaat uit een video-speelfilm, een docentenhandleiding en een werkboekje voor de leerlingen. Het doel achter het materiaal is aandacht vragen en begrip kweken voor de achtergrond en positie van asielzoekers/vluchtelingen. Het materiaal is zeker geschikt voor de bovenbouw van het basisonderwijs en leerlingen in de basisvorming van het voortgezet onderwijs (al kunnen ook oudere leerlingen geboeid raken door de film).

De video-speelfilm

Een zeer professioneel vervaardigde film (inmiddels ook uitgezonden op de televisie) met sterk spel van beroepsacteurs en heel goede acteerprestaties van de kinder-hoofdrolspelers. Het verhaal deugt; al heeft het een hoog Amsterdam-gehalte, wat voor de herkenbaarheid in de rest van Nederland misschien wat lastig is.

De film maakt gebruik van flash-backs (in één kleur) om het vluchtverhaal van Percy (prachtige rol) te vertellen. Spanning en (vooral dreigend) geweld zijn daarin sterk aanwezig, maar de leerlingen hebben waarschijnlijk voldoende kijkervaring met geweldscènes om daar tegen te kunnen. Ook de symboliek – van wegwaaiende tekeningen over het vluchtverhaal – is mooi gedoseerd.

Kortom: een speelfilm die ook los van handleidingen en werkboekjes het bekijken zeker waard is, al kunnen sommige scènes heel confronterend werken naar vluchtelingleerlingen. Zorgvuldigheid – met name op dat punt – is dus geboden.

De docentenhandleiding

De handleiding is niet sterk in het precies aangeven hoe er – met name met de werkboekjes – gewerkt moet worden. ‘Een (les)uurtje Vrijmarkt’ is geen al te accurate aanduiding wanneer het gaat om een grote hoeveelheid mogelijke activiteiten die kunnen worden uitgevoerd rond de thema’s uit de film. Wie alles wil doen is bij meerdere vakken (hoera!) meerdere weken bezig.

De activiteiten bieden de leerkracht veel vrijheid en ruimte om te kiezen tussen en te variëren met onderdelen uit het werkboekje. Daar kleeft één nadeel aan: juist die vrijheid en ruimte vragen om extra voorbereidingstijd van de leerkracht.

Van de toets in de handleiding is niet duidelijk of deze vooraf moet worden afgenomen, of achteraf. Misschien allebei? Het opnemen van kennisvragen in een toets over zoiets genuanceerds als het vraagstuk van asielzoekers/vluchtelingen kan wel, maar maakt weinig duidelijk over het verschuiven van attitudes en standpunten. Ook daarover zouden vragen in de toets moeten worden opgenomen.

Het werkboekje voor de leerlingen

Goed gemaakt, aantrekkelijk, uitnodigend, vakoverstijgend (!) en kleurrijk. Het heeft gelukkig wat mogen kosten. Je kunt met het werkboekje steeds ‘even’ aan de slag en dat is goed voor de spanningsboog van de leerlingen. Het is jammer dat er niet expliciet aandacht is voor vluchtelingleerlingen in de klas; zij zouden bij dit thema toch kunnen worden betrokken vanuit hun bijzondere positie? De werkboekjes neigen naar etno-centrisme. Veel vragen, opdrachten, oefeningen en achtergronden worden vanuit westers perspectief aangedragen en belicht. Daar had wel wat meer niet-westers perspectief tegenover/naast mogen staan. Een gemiste kans. Het opnemen van het verhaal van Anne Frank had daarentegen wel achterwege kunnen blijven. Dat is in dit verhaal toch iets teveel van het goede (er gebeurt verder ook niet zo veel mee).

Het lespakket is te leen in de Art.1-mediatheek, code 754.98.02.

Beschrijving Onderwijspanel

Het Onderwijspanel ondersteunt Art.1 bij het beoordelen van onderwijs- en voorlichtingsmateriaal op het terrein van discriminatie- en racismebestrijding en interculturalisatie. In het panel zitten docenten, leerlingen en inhoudelijk deskundigen. Zij voorzien het materiaal van commentaar voor potentiële gebruikers in het voortgezet onderwijs en in het middelbaar beroepsonderwijs.