Muziek en extreem-rechts

Bands

Er zijn veel bands die de extreem-rechtse ideeën uitdragen. Ian Stuart Donaldson is één van de sleutelfiguren in extreem-rechtse muziekkringen. In 1977 richtte hij de band Screwdriver als reactie op de linkse punkmuziek. Steeds meer gaf deze skinheadband met zijn heavy sound af op de maatschappij en werd een 'white power' beweging. Dat deze band enige successen boekte leidde ertoe dat tussen 1983 en 1985 veel bands het recept van harde muziek en radicale teksten overnamen. De nieuwe bandjes vonden kleine poppodia in onder andere Groot-Brittannië Scandinavië, Duitsland, Brazilië en Nederland. De extreem-rechtse ideeën verspreidden zich langzaamaan steeds verder.

Het is niet alleen meer de radicale skinheadmuziek waarin extreem-rechtse ideeën tot uiting komen. De 'white noise' stroming is van skinheadmuziek uitgebreid tot een breed spectrum aan muziekstijlen. Country-achtige melodieën met extreem-rechtse onderwerpen behoren net zo goed tot de stroming als de harde rock. Internationaal is er een toename van extreem-rechtse muziek te zien. Zo komt uit Scandinavië de extreme Blackmetal-muziek. Racistische en fascistische ideeën worden in dit genre mede vertegenwoordigd door Varg Vikernes (ook bekend als Count Grishnackh van de eenmansband Burzum). In de, voornamelijk uit Duitsland afkomstige, Dark Wave- en Gothicstijl komen ook bands voor die extreem-rechtse ideeën ventileren. Bands als Dies Natalis en Sol Invictus zijn daar voorbeelden van.

De muziekstromingen Gothic, Dark-Wave en Black-metal zijn niet per definitie 'extreem-rechts'. Het gaat bij deze stromingen gelukkig maar om een klein aantal bands.
Vaak nemen bands die worden verdacht van extreem-rechtse sympathieën openlijk afstand van fascistisch en racistisch gedachtegoed. Daar komt bij dat een band pas in de extreem-rechtse hoek geplaatst mag worden als de band als geheel zich rechts uitlaat.
De groep kan niet worden afgerekend op uitingen of gedachten van afzonderlijke bandleden.

Er zijn bands die weinig aan de verbeelding overlaten. De politieke voorkeur van de bandleden komt al in de bandnaam tot uiting. Ook in de songteksten winden ze er geen doekjes om.
Zo staat bijvoorbeeld Rahowa, de naam van een Amerikaanse band, voor Racial Holy War.
Het nummer met dezelfde titel begint met de volgende niets-verhullende coupletten:

As I march into battle, my comrades I hail
Tonight the white race prevails
Death by our swords to the vile, alien, hordes
Their every resistance shall fail

They see it, it's there in our eyes
We know it, it's time that we rise
Not one of their numbers shall be spared
The Racial Holy War has been declared!

Symboliek

Runentekens worden veel gebruikt binnen extreem-rechtse kringen. Deze dienen als symbool voor een grote beschaving. Extreem-rechtse bands gebruiken vaak het excuus dat runen an sich niets met nationaal-socialisme te maken hebben. Vaak gaat het echter om tekens die ook ten tijde van Derde Rijk werden gebruikt in combinatie met een tekstuele verwijzing naar (extreem)rechtse ideeën.

Regelmatig worden de 'successen' van de 'grote blanke beschavingen' als die van de Vikingen, Kelten en Germanen verheerlijkt. Vervolgens wordt in de teksten gesuggereerd dat met de nieuwe samenleving het verval van de beschaving is ingezet. Iets minder expliciet dan Rahowa is de eerder genoemde band Dies Natalis (let ook op het Engels wat de band gebruikt):

Dead men in Uniform
walk stormy ways in great still Halls
on streets of blood
were build in thoussand years of brotherwar

Bloody ages
your civilization is only another form
of organized beasts
rain washed away from the earthface

A heart in uniform
and burning wheels turn trough the time
and armys marching on
in rhythm of an open war

Bands gebruiken naast deze symbolen ook afkortingen en getallen. Een voorbeeld hiervan is de band WAR88. Deze bandnaam staat voor White Aryan Resistance Heil Hitler. De getallen staan voor letters in het alfabet, 88 is dus HH. (18 staat bijvoorbeeld voor AH; i.e. Adolf Hitler.) De Nederlandse band Holocaust veranderde onlangs zijn naam in WOTAN's Order. Naast de duidelijke verwijzing naar een oude beschaving staat WOTAN ook voor Will Of The Aryan Nation.

Regelmatig wordt ook verwezen naar personen die een belangrijke functie hebben gespeeld in de geschiedenis van extreem-rechts. Death In June is verwijst voorbeeld naar de sterfdag van SA-kopstuk Ernst Röhm. Ook de eerder genoemde Ian Stuart Donaldson is vaak het onderwerp.

Onderwerpen

Strijdlustige militairen die zich inzetten voor de 'perfecte samenleving' worden bezongen. Soms krijgen deze militairen een duidelijke identiteit mee als de bands teruggrijpen naar het verleden. Onderwerpen zijn dan de helden en martelaren van extreem-rechts. De Tweede Wereldoorlog is een grote inspiratiebron. De nationaal-socialistische ideologie is meestal de basis voor de verhaallijn. De teksten gaan vaak om het ‘onrecht’ dat de ‘witte beschaving’ is aangedaan.

Sommige bands hebben een revisionistische inslag. Dat wil zeggen dat zij de holocaust ontkennen en het zien als een leugen. Zij willen als het ware de 'herziene' versie van de geschiedenis propageren waarin het Duitse volk geen blaam treft.

Naast het strijdtoneel van de Tweede Wereldoorlog is ook de huidige samenleving een onuitputtelijke bron van inspiratie. Economische malaise is voor veel bands reden genoeg om flink uit te halen naar diverse minderheidsgroepen. Immigranten krijgen de schuld van het economisch slechte klimaat in de samenleving, zij zouden parasiteren op de welvaart. Naast onderscheid op grond van afkomst wordt er ook onderscheid gemaakt op grond van religie. De meeste bands veroordelen elke religie daar zij ervan uitgaan dat religie mensen passief maakt. Ook zou religie ervoor zorgen dat de mensen het belang van de 'eigen staat' uit het oog zouden verliezen. Sommige, met name Amerikaanse, bands erkennen wel het christendom. Zij laten zich inspireren door clubs als de KKK (Ku Klux Klan).

In vrijwel alle teksten wordt opgeroepen tot geweld tegen bevolkingsgroepen. De bands creëren, allen op hun eigen manier, een vijandsbeeld dat rassenhaat moet rechtvaardigen. De huidige trend is dat de bands zich nog steeds voornamelijk focussen op een zondebok, vaak immigranten. Maar ook de tegenstanders van de extreem-rechtse ideeën moeten het vaak ontgelden. Zo gebruikt Brigade M onder andere de tekst: "Voorstanders van de multicultuur eindigen tegen de muur".

Het principe van de 'Holy Racial War' is vergelijkbaar met de religieuze ideeën over het vergaan van de aarde en de daarbijbehorende 'dag des oordeels'. De grote laatste strijd zal zorgen voor het 'duizendjarige rijk'. In de teksten van bands wordt hier ook vaak op gewezen. Meestal wordt deze oorlog 'the great battle' genoemd, soms ook wel 'Ragnarok', naar de Vikingmythologie.

Distributie

De verspreiding van extreem-rechtse muziek vindt over het algemeen plaats door extreem-rechtse ondernemingen. Compact discs van sommige bands die als extreem-rechts bekend staan, zoals Marduk en Burzum, zijn echter gewoon in de cd-speciaalzaken te koop. In Nederland werd veel verspreid door Viking Sounds (Goes), en Berserker Records (Oestgeest). Tegenwoordig is alleen Nordisc (Leeuwarden) nog actief. Deze labels exporteren ook veel materiaal naar Duitsland. In Duitsland is een veel strengere controle op de distributie van deze bands. Het Duitse distributiebedrijf Darker than Black is door de Duitse overheid verboden. Ook de in Duitsland verboden bands Kreuzfeuer en Kraftschlag worden via Nederlandse distributiebedrijfjes verspreid.

Er kan niet veel tegen worden gedaan. Er moeten harde bewijzen zijn dat de onderneming discrimineert of aanzet tot haat. Pas dan kan de volgende stap, een inval bij zo'n bedrijfje, plaatsvinden. Het bedrijfje heeft tegen die tijd al het verboden materiaal weggewerkt en gaat met een dubbele lijst werken; één keurige voor de openbaarheid en één die alleen intimi te zien krijgen. Eén van de grootste internationale verspreiders van fascistische en racistische muziek is het Amerikaanse bedrijf Panzerfaust. Bij datzelfde bedrijf zijn ook vlaggen te bestellen met symbolen uit het Derde Rijk.

Bands laten zich meestal onder valse voorwendselen boeken om protesten te voorkomen. Toch zijn veel bands al bekend bij de diverse uitgaanscentra. Hierdoor is het mogelijk om de optredens niet door te laten gaan of af te zeggen. Soms gebeurt het dat de organisatie het over het hoofd ziet dat het om een extreem-rechtse band gaat. Vaak zijn dan de (landelijke) organisaties er nog op tijd bij om veel protest aan te tekenen bij het optreden en dit als nog niet door laten gaan.

Sinds 1985 komt in Engeland het tijdschrift Blood & Honour uit, een initiatief van Ian Stuart Donaldson. In het blaadje worden racistische en fascistische bands besproken. Ook staan er teksten in die jongeren moeten verleiden tot de extreem-rechtse ideologie. Het tijdschrift is inmiddels uitgegroeid tot een organisatie. Tegenwoordig zijn er veel internationale afdelingen van de organisatie opgericht. De Duitse afdeling is inmiddels verboden. In onder andere Scandinavië, Vlaanderen en Slovenië bestaat de organisatie nog.

De doelstelling van de organisatie is de nationaal-socialistische overtuiging onder voornamelijk jongeren te verspreiden. Concerten zijn daar een goed propagandamiddel voor. Ook probeert de organisatie een eenheid te vormen binnen de fascistische politieke stromingen. Toch is het niet zo dat vanuit een politiek kader de concerten worden georganiseerd. De meeste fans handelen meer vanuit een racistisch standpunt dan vanuit politieke overwegingen. Politieke organisatie is er in Nederland nauwelijks, het gaat meer om kleine zelfstandige groeperingen. Bij deze groeperingen ontbreekt de führer-cultus tegenwoordig steeds meer. Wel is het zo dat leden van (inmiddels verboden) politieke organisaties zelf bandleden zijn. Tim Mudde is daar een voorbeeld van. Hij was bestuurder van de CP'86 en speelt nu samen met Jaspel Velzel (bestuur Berserker records) in de band Brigade M.

Naast Blood & Honour bestaan nog tal van internationale organisaties die nationaal-socialisme als grootste ideaal hebben. Een aantal van deze bewegingen gebruikt het in combinatie met paganisme (heidendom). Deze versie gebruikt het nationaal-socialisme om tegen de onderdrukking door 'Joden en andere gelovigen' in te gaan. De bedoeling is de triomf van de ‘eigen’ cultuur (refererend aan de oude culturen van de Vikingen, Germanen of Kelten). De al eerder genoemde Varg Vikernes schrijft in dit kader vanuit zijn cel in Noorwegen ook pamfletten en artikelen. Dit doet hij voor zijn eigen internationale netwerk dat het Heathen Front heet. Deze organisatie heeft divisies in onder andere Nederland en Vlaanderen

Internet

De laatste jaren is er een nieuwe vorm van verspreiding bijgekomen: het internet. Extreem-rechtse websites floreren als nooit tevoren. Op de sites (zoals die van Panzerfaust) worden vaandels, muziekproducties en dergelijke te koop aangeboden. Als er op deze sites een wachtwoord nodig is, kun je vaak volstaan met 'Sieg'. Dit soort websites worden ook wel 'hate sites' genoemd. De website van Rahowa is hier een erg goed voorbeeld van. Er wordt informatie gegeven, de mogelijkheid om te reageren en om producten te kopen. (Deze producten zijn niet alleen via extreem-rechtse sites te koop, maar ook via veilingsites van Yahoo en amazon.com.) Verder worden ook in nieuwsgroepen discriminerende uitlatingen gedaan. Onderzoeksgroep Kafka en het Meldpunt voor Discriminatie op Internet (MDI) houden zich hiermee bezig. Zij melden dat na 11 september en de dood van Fortuyn (6 mei 2001) het aantal sites niet wezenlijk is toegenomen. Wel worden de sites veel vaker bezocht. Kafka en het MDI krijgen dan ook steeds meer meldingen van discriminatie binnen. Gezien het internationale karakter van internet is het moeilijk om (discriminerende) uitingen aan banden te leggen. De juridische regels omtrent vrijheid van meningsuiting verschilt per land.

Domeinnamen met een expliciet 'fout' karakter zoals hitler.nl, hitlerjugend.nl en concentratiekamp.nl zijn eigendom van het internetbedrijf Namespace. Het bedrijf heeft de namen gekocht om misbruik te voorkomen. Hier lijkt ook de oplossing gevonden te zijn voor 'hate sites'. Particulieren ondernemen zelf actie tegen beledigende internetpublicaties. Het internet wordt steeds meer een zelfregulerend systeem en dat is een positieve ontwikkeling voor de toekomst.

Conclusie

Dit is slechts het topje van de ijsberg. Extreem-rechtse media-uitingen komen vaker voor dan dat er wordt gedacht. Extreem-rechtse bands gebruiken muziek als propagandamiddel. Het is niet meer alleen de radicale skinheadmuziek met racistische en fascistische songteksten. De muziekstijlen lopen tegenwoordig zeer uiteen.

Vooral in de nieuwe muziekstromingen komt het rechts-extremisme vooral met symbolen tot uiting. De oudere stromen en 'minder muzikaal hoogstaande muziek' maken meer gebruik van directe verwijzingen naar de Tweede Wereldoorlog. Soms zijn de bands ondubbelzinnig en wordt er direct opgeroepen tot geweld tegen bepaalde groepen.

De onderwerpen variëren van 'romantische weergaven' van vervlogen beschavingen tot onvrede met de huidige maatschappij. Eén element dat altijd in de teksten is terug te vinden is de aanwezigheid van een zondebok. Deze rol wordt meestal vervuld door een (etnische) minderheid. De eigen groep wordt altijd de beste gevonden. Nationalisme en patriottisme zijn belangrijke waarden en de basis voor het oproepen tot geweld.

In Duitsland ligt de distributie van de extreem-rechtse (muziek)producten steeds meer aan banden. Organisaties worden verboden. Het gevolg is dat Nederlandse bedrijfjes veel van de activiteiten van de Duitse bedrijfjes overnemen. Gelukkig wordt er internationaal ook steeds meer aan gedaan om extreem-rechtse groeperingen aan banden te leggen. Toch moet er nog veel gedaan worden aan de aanpak van de distributiebedrijfjes. Eén van de problemen is dat de bedrijfjes vaak erg kleinschalig en dus moeilijk te traceren zijn. Een ander probleem is het aantonen van de racistische en fascistische bedoelingen van het bedrijf.

De organisatie van de extreem-rechtse beweging is vooral een papieren organisatie. De leden ontvangen de tijdschriften en pamfletten waar de concerten in vermeld staan. Echte politieke organisatie wil (gelukkig) nog niet echt op gang komen, ondanks de pogingen van Blood & Honour.

Wel zorgelijk zijn de laatste ontwikkelingen op internet. Bijna iedereen kan op internet schrijven en aanbieden wat hij wil. De bestrijding van discriminatie op internet wordt een steeds grotere klus.

Een mogelijke aanpak van het probleem zou kunnen liggen in de initiatieven van de internetsurfers zelf. Elke keer als zij op internet een uiting tegenkomen die niet door de beugel kan, moet hier melding van worden gemaakt. Dit maakt de bestrijding van racisme en fascisme sneller en effectiever.

Gebruikte bronnen:

• TWAFA, 'Nazi Music', webpublicatie
• TWAFA, 'Skinheads', webpublicatie
• Koevoet, Wim, 'Extreem-rechtse band oefent in Muziekhuis', Leids Dagblad, 3 oktober 2002
• Postma, John, 'Neofolk-concerten afgelast', Alert!, Juli/augustus 2002
• Korpershoek, Diana, 'Rammstein provoceert graag', Trouw, 3 december 2001
• Postma, John, 'Rumoer op een Nederlands pop-podium', Alert!, herfst 2001 nummer 3
• Postma, 'John, Blood & Honour', Alert!, lente 2001, nummer 1
• Wit, Gerrit de, 'Politie inval bij Berzerker Records', De Fabel van de illegaal 42, nov/dec 2000
• Postma, John, 'Neo Folk of nieuw-rechts?', Alert!, Winter 2000, nummer 2
• Casteren, Joris van, 'Muziek met een bruin randje', De Groene Amsterdammer, 4 november 2000
• Blokker, Bas, ''Nazi-muziek' blijkt groeisector', NRC Handelsblad, 19 september 2000
• Planet, 'Duitse media starten portal tegen rechtsextremisme', 13 augustus 2000
• Postma, John, 'Rechts-extremisme en Black Metal', Alert!, zomer 2000, nummer 1
• Vollaard, Jan, 'Extreem-rechts. Obscuur, knullig of jeugdzonde', NRC Handelsblad, 8 juni 2000
• Klaver, Marie-José, 'Extreem-rechts. Het Derde Rijk is virtueel terug', NRC Handelsblad, 8 juni 2000
• Wunderlich, Eike & Wohlrab, Hans, 'Music that maims', Searchlight, september 1999
• Lööw, Heléne, 'White noise music - an international affair', freemuse, november 1998
• 'De BVD, de universiteit van extreem-rechts', Amok/VD, herfst 1998
• Kemper, Peter, 'Immer aggressiver Flirt mit dem Grauen', Frankfurter Allgemeine Zeitung, 14-11-1992
• Kagie, Rudie, 'De regelrechte nachtmerrie van Type O Negative', Vrij Nederland, 4 januari 1992