Wat is extreem-rechts - de band met jongeren?

Racisme:

Tegenwoordig worden binnen extreem-rechtse groepen vooral ideeën uit het het concept cultureel racisme gehanteerd. 'Raskenmerken' spelen niet langer een rol, de nadruk wordt gelegd op afkomst en cultuur. Etnische groepen worden gezien als 'anders' en andere culturen worden doorgaans gezien als inferieur aan - of niet inpasbaar in de westerse samenleving (cultureel racisme). Zelden is er nog sprake van opvattingen waarbij het menselijk ras wordt onderverdeeld in rassen en het ene ras superieur geacht wordt aan het andere (oud racisme).

Nationalisme:

In ideologisch opzicht is er meestal sprake van een sterke oriëntatie op het 'eigene' en een afkeer van het 'vreemde'. Het nationalisme kan via verschillende scheidslijnen lopen. Een deel van extreem-rechts in Nederland richt zich primair op Duitsland (nationaal-socialisme), terwijl een andere deel zich richt op de Nederlandse taalgebieden (Nederland, Vlaanderen en Zuid- Afrika). De nationalistische oriëntatie is echter veelal vooral eurocentristisch (bijvoorbeeld anti-islamitisch) en op cultureel racisme gefundeerd. Het nationalisme uit zich bij een deel van extreem-rechts ook in een sterk anti-Amerikanisme en een afkeer van Amerikaanse invloeden.

Eurocentrisme:

Het idee dat de Europese (westerse) cultuur superieur is aan niet-westerse culturen. Bijvoorbeeld het idee dat de islam een 'achterlijke cultuur' is.

Afkeer van (parlementaire) democratie:

Extreem-rechts uit altijd hevige kritiek op het 'gevestigde' politieke bestel en op de parlementaire democratie. Soms wordt het afschaffen dan wel omvormen van de (parlementaire) democratie bepleit, maar vaak gaat men niet verder - of durft men niet verder te gaan - dan het fel bekritiseren van het parlementaire stelsel. De kritiek op de parlementaire democratie gaat hand in hand met een streven naar een sterke staat, een hiërarchische ordening van de samenleving.
Extreem-rechts heeft autoritaire en intolerante trekken, populair is bijvoorbeeld een thema als de herinvoering van de doodstraf, daarnaast keert extreem-rechts zich fel tegen progressieve en linkse organisaties en personen. Het intern democratische gehalte van extreem-rechtse organisaties is doorgaans gering. Dat is deels een verklaring voor de vele ruzies en afsplitsingen bij deze organisaties.

Antisemitisme:

Antisemitisme is alleen bij enkele extreem-rechtse organisatie een ideologisch hoofdpunt. Vaak zijn dat groepen die openlijk neonazisme propageren en in hun ideologie aansluiten bij het Derde Rijk. Antisemitische clichés komen vaker voor in extreem-rechtse kringen. Het vooroordeel dat 'joden een grote invloed op de media en de overheid hebben en er daarom niets over joden gezegd mag worden', is een terugkerend onderdeel van extreem-rechtse argumentaties.

Organisatie extreem-rechtse groepen

In organisatorisch opzicht wordt extreem-rechts gekenmerkt door een geringe stabiliteit: veel onderlinge verdeeldheid, splitsingen en scheuringen. Niet zelden is verschil van mening over de koers inzet van onderlinge conflicten. Vaak duiken dezelfde activisten in nieuwe clubjes en samenstellingen op (zie ook elders op deze site, Extreem-rechts in Nederland.

Extreem-rechts staat in Nederland voor een doorlopend dilemma. Strenge wetgeving en maatschappelijke afkeer van rechts-radicalisme maken het om juridische en electorale redenen noodzakelijk gematigd op te treden, maar zo'n gematigde opstelling stoot ook (potentiële) leden af. Een radicale opstelling leidt echter tot juridische vervolging en maatschappelijke marginalisering.
Voor radicale en verboden standpunten is wel ruimte te vinden op het internet, middels websites die gehost worden in het buitenland. De anonimiteit van het internet wordt ook gebruikt in chatboxen en op webfora. Ten onrechte ontstaat zo op internet een beeld van een gedegen en groot netwerk van extreem-rechts.

Extreem-rechts en jongeren

Extreem-rechts wordt bij bepaalde jongeren als een normaal onderdeel van hun subcultuur gezien. Kleding, symbolen en muziek met een extreem-rechtse achtergrond zijn voor deze jongeren een kenmerk van hun blanke subcultuur, een deel van hun leven.

Anders dan vaak gedacht, hangen zijn meestal geen gesloten (extreem-rechts/neonazistisch) wereldbeeld aan en ook de connectie met het nationaal-socialisme is niet (meer zo) belangrijk. Het gaat de jongeren meer om hun eigen groep en om een afgrenzen van alles wat 'vreemd' is, een sfeer van 'wij' en 'zij'.

Het is daarom belangrijk niet iedere jongere met bepaalde kleding, zoals een bomberjack, kistjes of een Lonsdale-shirt meteen als neonazi te zien. Voor veel jongeren is dit soort kleding en gedrag gewoon een vorm van protest. Een boksersmerk als Lonsdale of legerkistjes stralen kracht uit. Jongeren willen zich zo onderscheiden van andere jeugdculturen en hun eigen plek afbakenen. Ze luisteren naar skinheadmuziek of gabba-house en voelen zich zo verbonden met anderen die zijn zoals zij: blank, jong en boos.

Slechts een heel klein deel van deze jongeren maakt daadwerkelijk deel uit van een rechts-extreme politieke groepering. Bij zulke groeperingen gaat het bovendien vaak om een harde kern van extreem-rechts gemotiveerde jongeren, waaromheen zich een veel grotere groep van meelopers heeft gegroepeerd.

Het niet of nauwelijks aanwezig zijn van (nauwe) banden met extreem-rechtse partijen is deels geruststellend, maar nog geen aanleiding om het signaal op 'veilig' te zetten en geen oog te hebben voor de problematische kanten van extreem-rechts geïnspireerde subculturen.
In toenemende mate zijn er signaleringen van groepen jongeren die een extreem-rechts beïnvloede subcultuur aanhangen. Meestaal in landelijke regio's, hangen ze rond op pleinen, stations of rond scholen en jongerencentra. Ze bepalen de sfeer op deze plekken en soms ook in hun school of verder in hun gemeente. Een sfeer waarbinnen jongeren van buitenlandse afkomst niet welkom zijn en uitgescholden worden.

Een directe aanpak van extreem-rechtse groepen is niet gemakkelijk. Tegen discriminerende uitingen door extreem-rechtse partijen en organisaties kan aangifte worden gedaan, maar wat te doen met een groep jongeren met bomberjacks met Nederlandse vlaggetjes erop in een jongerencentrum?

Bij extreem-rechtse partijen is wel aandacht voor het werven van nieuwe leden onder deze jongeren. Ze proberen hun gedrag te radicaliseren en de jongeren extreem-rechts gedachtegoed bij te brengen. Bijna iedere extreem-rechtse partij heeft een eigen jongerenorganisatie, die promotiemateriaal onder jongeren verdeelt en bijeenkomsten organiseert.
Sommige jongeren vinden zo hun weg naar georganiseerd extreem-rechts. Om dat te voorkomen is het nodig de sfeer van 'zij' en 'wij' tegen te gaan en duidelijk te maken dat er geen ruimte voor racisme is. Hoe eerder dat duidelijk wordt gemaakt, hoe beter!