Infrastructuur antiracisme Nederland

In de hoofdstukken racisme meten, publieke opinie en beeldvorming en discussies in de media is een beeld geschetst van het (anti)racistische klimaat in Nederland. In de daaropvolgende hoofdstukken is dieper ingegaan op de situatie en mogelijkheden in een aantal belangrijke sectoren van de samenleving, het justitieel apparaat, onderwijs, de arbeidsmarkt en de media. In deze hoofdstukken kwam, waar het relevant was, ook aan de orde hoe antiracistische organisaties zaken proberen te beïnvloeden. In het navolgende is er aandacht voor de manier van werken en de specifieke activiteiten waarmee het LBR een bijdrage probeert te leveren aan de antiracisme infrastructuur in Nederland –naast de activiteiten op de werkgebieden juridische bestrijding, onderwijs, de arbeidsmarkt en de media. Jaar in beeld sluit vervolgens af met een blik op de belangrijkste ontwikkelingen op Europees niveau.

Het LBR maakt deel uit van de landelijke infrastructuur die is opgezet om racisme en discriminatie tegen te gaan. Vanuit die functie is er regulier overleg en samenwerking met organisaties als de Anne Frank Stichting, FORUM, het Landelijk Bureau Leeftijdsdiscriminatie, Equality, COC, het Nederlands Centrum Buitenlanders, Vluchtelingenwerk en verzetsmusea, die allen deel uitmaken van deze landelijke infrastructuur tegen discriminatie.

Natuurlijk zijn er meer organisaties. Vaak zijn die gericht op een specifiek doel. Zoals Nederland Bekent Kleur dat per jaar een actiethema kiest en de activiteiten ondersteunt in de actieweek rond 21 maart.

Daarnaast zijn er regionaal en plaatselijk ADB’s en meldpunten. Er zijn wel duidelijke verschillen tussen de mogelijkheden van de grotere ADB’s in de grote steden en de kleinere in de regio’s, die vaak op een kleiner takenpakket zijn gericht.

In Jaar in beeld 1999 werd als positieve ontwikkeling vermeld dat ‘er in de politiek een duidelijk draagvlak is voor het vergroten van de aandacht voor de geschiedenis en de gevolgen van de slavernij. De komst van een monument ter nagedachtenis van de slavernij is nog slechts een kwestie van tijd.’ In 2000 is de afschaffing van de slavernij op 1 juli officieel herdacht. Besloten is dat er in Amsterdam een landelijk slavernijmonument komt, daartoe is een comité van aanbeveling in het leven geroepen. Bovendien komt er in Amsterdam een tweede herdenkingsplaats van de gemeente Amsterdam. Daarnaast moet er een instituut komen dat kennis vergaart en verspreidt over het slavernijverleden.

Het is goed dat er wordt geïnvesteerd in een historisch waardige omgang met het slavernijverleden. Daar zijn we gezamenlijk, in het heden, verantwoordelijk voor. Daarnaast kunnen slechte historische voorbeelden als die van slavernij en kolonialisme een stimulans zijn het in het heden beter te doen. Naast het tegengaan van discriminatie, kan in dat verband worden gedacht aan het verminderen van de economische verschillen in de wereld tussen Noord en Zuid, en het bevorderen van begrip voor migratie, en de economische en humanitaire vraagstukken die daarmee samenhangen.

Helpdesk LBR

Het LBR heeft een zeer breed takenpakket, met verschillende diensten, gespecialiseerd in de bestrijding van rassendiscriminatie: Een brede, publiekelijk toegankelijke documentatievoorziening. Informatie en ondersteuning voor particulieren, organisaties en overheden bij projecten (de helpdeskfunctie). Distributie van antiracismematerialen. School Zonder Racisme. Voorlichting, beeldvorming en mediabeïnvloeding. Advisering. Juridische bestrijding. Rapportering. Volgen en becommentariëren wet – en regelgeving. Cursussen, lezingen en expert-meetings. Vertegenwoordiging van Nederland op Europees niveau.

Onderstaand een verslag van de realisering van het dienstenaanbod van het LBR in 2000.

Informatie en advies

Dagelijks komen bij het LBR per email, telefoon of fax vragen en informatieverzoeken binnen van diverse organisaties en personen. Iedereen die informatie of advies zoekt op het gebied van racisme en de bestrijding daarvan, kan bij het LBR terecht. Zowel beleidsambtenaren als scholieren, jongerenwerkers, journalisten en medewerkers van ADB’s weten het LBR te vinden. Deze brede doelgroep levert een grote variatie aan vragen op:

• ‘Op de dialyse-afdeling van ons ziekenhuis liggen twee patiënten die elkaar, om hun huidskleur, niet accepteren. Het dreigt uit de hand te lopen. Wat nu?’
• ‘Ik werk met moeilijk opvoedbare jongeren en wil het onderwerp racisme met ze bespreken. Hebben jullie een goede video?’
• ‘In ons bedrijf werken steeds meer allochtonen. Hoe pas ik mijn personeelsbeleid hierop aan?’
• ‘Voor mijn afstudeerscriptie doe ik onderzoek naar de beeldvorming over allochtone vrouwen in de media. Hebben jullie daar informatie over?’
• ‘In ons buurthuis willen we op 21 maart antiracisme-activiteiten organiseren. We zijn op zoek naar een geschikte theatergroep. Hebben jullie suggesties?’

Alle vragen worden zo gericht en praktisch mogelijk beantwoord. De aanpak verschilt per vraag: het LBR werkt op maat. Zo kan een antwoord bestaan uit het toesturen van een selectie titels van geschikte materialen, maar ook uit het verzorgen van een cursus of workshop of het voeren van een adviesgesprek. In veel gevallen worden verschillende mogelijkheden met elkaar gecombineerd.

Ruim een kwart van de informatie- en adviesvragen komt per email binnen: velen bereiken het LBR via internet. De website van het LBR is dan ook een belangrijk medium om cliënten van informatie te voorzien. Met name voor scholieren die informatie voor hun werkstuk of spreekbeurt zoeken, is de website een uitkomst. Maar bijvoorbeeld ook de media en antiracismeorganisaties kunnen zich met behulp van de website van actuele ontwikkelingen op de hoogte stellen. Per mail kunnen, gemakkelijk en gratis, informatie en teksten worden toegezonden.

Het beste voorbeeld van de website als ‘doorgeefluik’ is misschien de in 2000 op de website geplaatste ‘Helpdesk voor scholieren’. De werkwijze van de Helpdesk sluit aan bij ‘Het Studiehuis’ in het voortgezet onderwijs. Aanvullende vragen kunnen scholieren, en andere websitegebruikers, stellen door een emailformulier in te vullen op de webserver.

Bij het behandelen van informatie- en adviesverzoeken maken LBR-medewerkers gebruik van het uitgebreide documentatiecentrum, van LBRbase, van hun eigen netwerk en deskundigheid en van de adviezen van het onderwijspanel, dat materiaal uit de LBR-bibliotheek bekijkt en van commentaar voorziet.

Ook dit jaar waren er opvallende vragen. Zo werd het LBR benaderd door een Zweeds onderzoeksbureau dat meer wilde weten over managing diversity, in verband met een uit te brengen advies aan de Zweedse regering. Een LBR-medewerker heeft een interview gegeven en een selectie titels en adressen toegestuurd.

De GGD Midden Holland stuurde alle voor hun eindexamen geslaagde middelbare scholieren in Gouda een felicitatiepakket en bestelde daartoe bij het LBR 460 antiracismeposters. Ook de Politie Zuid-Holland-Zuid werd ondersteund met postermateriaal. Voor het ‘Doe effe normaal’ project, waarin politieagenten op basisscholen met leerlingen praten over thema’s als geweld, drugs en racisme, ontving de politie stickers, posters en folders om in de klas uit delen.

Het LBR was partner in het Civis Youth Project, een internationale videowedstrijd voor jongeren. Het LBR verzorgde een mailing naar jongerenorganisaties en fungeerde als contactpunt voor Nederland.

Disck, een instelling voor sociaal cultureel werk en kinderopvang, klopte bij het LBR aan voor advies en tips voor een programma om de deskundigheid van medewerkers over agressie en geweld te vergroten.

Met vertegenwoordigingen van bewonersorganisaties en wijkwelzijnsinstellingen vonden adviesgesprekken plaats over buurtactiviteiten, het betrekken van diverse groeperingen uit de wijk bij projecten en het beleid ten aanzien van diversiteit in de wijk.

In het kader van de samenloop tussen verschillende discriminatiegronden heeft het LBR het Stedelijk Overleg Lichamelijk Gehandicapten Utrecht (SOLGU) van advies gediend. Het ging hier onder andere over de invoering van de Europese kaderrichtlijn inzake werkgelegenheid en beroep.

Een Belgisch onderzoekster kwam met een verzoek om achtergrondinformatie ten behoeve van een rapportage over vrouwenhandel.

Een student die een beleidsadvies opstelde inzake personeelsbeleid en diversiteit, voor een grote vluchtelingenorganisatie, is van hulp en advies voorzien.

Met een ‘lifestyle empowerment’ materiaalontwikkelaar was er een adviesgesprek over onderwijsmateriaal en homoseksualiteit. Tevens heeft een LBR-medewerker adviesnota’s ten behoeve van gemeentebeleid met betrekking tot homoseksualiteit meegelezen en besproken.

Een beleidsmedewerker van de Vereniging Nederlandse Gemeente (VNG) is geadviseerd bij haar werkzaamheden in het kader van het stimuleren van diversiteitbeleid bij gemeenten.

Met medewerkers van politie Leiden is gesproken over verschillende mogelijkheden om discriminatie binnen het korps aan te pakken. Daarbij lag de nadruk op een positieve benadering.

Het LBR heeft verschillende initiatieven in het kader van Rotterdam 2001 Culturele Hoofdstad ondersteund en mede voorbereid. Verschillende medewerkers van Rotterdam 2001 zijn bij het LBR langs geweest voor tips en suggesties, evenals een jongerengroep die met een project rond R&B en hiphop bezig waren. Voor het interactieve theaterspel ‘Zonder uitnodiging…een reis als geen andere’ is publiciteit gemaakt in Zebra muurkrant, middels een mailing naar School Zonder Racisme-scholen en via Krosbe, de SZR-partner in Rotterdam. In de werkmap voor het onderwijs die bij het project is gemaakt, presenteert het LBR een aantal speciaal samengestelde workshops voor scholieren.

Elk jaar, in de eerste helft van november, organiseert de Raad van Kerken in Nederland de Migrantenweek. De Migrantenweek 2000 vroeg aandacht voor de Internationale Conventie over Arbeidsmigranten. Dit verdrag legt de basisrechten van arbeidsmigranten en hun gezinsleden vast. Nederland en andere landen van de Europese Unie hebben dit verdrag van de Verenigde Naties wel ondertekend, maar aarzelen het van toepassing te verklaren in het eigen land. Het LBR verzorgde publiciteit voor de Migrantenweek onder meer via de website en de verspreiding van een emailbericht.

Cijfermatige gegevens over informatieverstrekking en advisering

Zoals gebruikelijk zijn alle (informatie)aanvragen die bij het LBR binnenkomen vastgelegd in een daartoe ontwikkelde database. Er was in 2000 sprake van een gestage groei in het aantal informatieverzoeken. Waarschijnlijk temperde de uitbreiding van - en de dienstverlening via - de website de groei een beetje: steeds meer informatie is direct beschikbaar via de website. De explosieve groei van het aantal websitebezoekers en de vragen naar aanleiding van informatie op de website ondersteunen het vermoeden dat de site inderdaad een directe functie heeft bij de informatieverstrekking. Veel vragen waren gericht op concrete informatie en producten, maar opgemerkt kan worden dat vragen vaker diepgravend waren en steeds meer specialistische kennis vereisten. De interne taakverdeling bij het LBR is ook op deze verschuiving in de vraag aangepast.

De diversiteit in klantgroepen die het LBR benaderen is zeer groot. Onder de grote categorieën vragenstellers vallen antiracisme-organisaties, welzijns- en jongerenwerk, de overheid en justitiële instellingen en particulieren. De onderwijssector is veruit de grootste gebruiker van LBR-diensten. Helaas wendden organisaties op het gebied van de 'arbeid' zich in 2000 in geringere mate tot het LBR dan voorheen, hetgeen ook gold voor migrantenorganisaties. Journalistiek Nederland weet daarentegen steeds vaker de weg naar het LBR te vinden.

Het LBR heeft middels bezoeken de contacten aangehaald met diverse migrantenorganisaties en –initiatieven, zowel landelijk als regionaal: Forum, NCB, Equality, Vluchtelingenwerk, HTIB, NMO, Asielzoekerscentrum Zaandam, Steunpunt Minderheden Gelderland, organisaties van Turkse vrouwen in Nederland en in de Bijlmer.

Naast de ruim 35.000 mensen die de website in 2000 bezochten - 16.000 meer dan in 1999; waarvan overigens ongeveer 10% Belgische websitegebruikers -, namen 3.300 personen en organisaties contact op met het LBR. Dit laatste aantal is een stijging van bijna 10% vergeleken met 1999.

Bij 42% van de aanvragen werd door LBR-medewerkers informatie verstrekt. Het betrof hier zowel mondelinge als schriftelijke informatie. Grote afnemersgroepen hierbij vormen scholieren, studenten en journalisten die opzoek zijn naar specifieke informatie. Iets minder dan een kwart van de cliënten kocht een LBR-product, of een artikel dat het LBR voor derden, zoals het Nationaal Comité 4 en 5 mei, verkoopt. Ten behoeve van de winkel zijn een vernieuwde verkoopfolder en nieuwe publicatielijst uitgegeven. Beiden zijn tevens - met verbetering van vormgeving en links - op de website geplaatst.

In ongeveer 600 gevallen werd door het LBR uitgebreid geadviseerd. Het betrof hier met name beleidsadviezen aan overheden en instellingen, didactische adviezen aan onderwijsinstellingen en adviezen aan met name organisaties die publicitaire activiteiten of campagnes wilden ondernemen. Ruim 140 maal werd aan een school of instelling in het sociaal-cultureel werk, en van de laatste met name het jongerenwerk, een uitgebreid didactisch advies gegeven. Het ging daarbij vooral om het ontwikkelen van een goed op de doelgroep afgestemd programma. Voorbeelden van voorgelegde vraagstukken zijn in het voorgaande beschreven.

Bij het LBR meldden 122 mensen zich met een discriminatieklacht. Daarnaast waren er vragen gericht op het ondersteunen van mensen met discriminatieklachten. Mensen met klachten werden, waar mogelijk, na een eerste opvang en advisering, doorverwezen naar een ADB in hun regio.[56]

Het documentatiecentrum

In 2000 zijn ca 2100 titels aan de collectie toegevoegd. In totaal omvatte de collectie op 31 december 2000 meer dan 17.500 titels. De (her)rubricering en het actualiseren/bijwerken van toegekende trefwoorden is afgerond. Een arbeidsintensief lange termijn project dat noodzakelijk was voor een optimale toegankelijkheid van de collectie.

In 2000 zijn meer dan 350 uitleencontracten afgesloten. Een deel daarvan betrof uitleen per post, een ander deel betreft uitleen aan mensen die het documentatiecentrum bezochten. De uitleen per post is een unieke service waar iedereen in Nederland gebruik van kan maken.

Naar schatting 500-600 personen bezochten het documentatiecentrum in 2000. Daarbij moet worden aangetekend dat het LBR zichzelf op onderregistratie van het aantal bezoekers heeft betrapt. Maar zelfs onder dat voorbehoud zijn deze cijfers voor het LBR aanleiding naar grotere bezoekersaantallen te streven. De registratie is inmiddels verbeterd.

Verder kan worden opgemerkt dat het uitleencijfer enigszins geflatteerd is, bijvoorbeeld omdat het inzien van dossiers, het kopiëren van materialen en per post of fax toesturen van kopieën niet als ‘uitleen’ worden geteld. Maar deze diensten zijn wel een directe vorm van gebruik van het documentatiecentrum door derden. Hetzelfde geldt voor de standaardpakketten die worden verkocht, deze zijn samengesteld en worden geactualiseerd uit materialen van het documentatiecentrum.

De wekelijkse productie van Binnenlands Nieuws en de daaraan direct verbonden vorming en aanvulling van dossiers, bleken ook dit jaar van groot belang bij de beantwoording van vragen, met name van vragen over recente gegevens vanuit de media en de politiek. In het LBR-documentatiecentrum zijn nu 1000 themadossiers opgenomen. Uitleen van dossiers is niet mogelijk, inzage, kopiëren en per fax of post delen van dossiers ontvangen wel.

Om de enorme collectie van het LBR-documentatiecentrum beter bekend te maken bij ‘het grote publiek’ is in 2000 gestart met het project ‘Bieb in the picture’. In eerste instantie zijn met name contacten gelegd met bibliotheken en netwerken van bibliotheken en zijn, in publicaties van anderen en door het LBR, literatuuroverzichten gepubliceerd.

Om de naamsbekendheid van het LBR te vergroten zijn op grote schaal ‘stop racisme’ posters en stickers verspreid. In een paar maanden tijd zijn enige duizenden affiches en stickers verspreid. Daarnaast worden de posters en stickers gebruikt bij manifestaties en stands als gratis weggeefmateriaal.

De LBR-documentatiedatabase, onderdeel van LBRbase, was in 2000 in te zien bij 45 instellingen in Nederland. Een deel van de collectie van het documentatiecentrum is ook te raadplegen op de website. De ontwikkeling van ‘LBRbase 2000’ (en de verbeteringen in het gebruik van LBRbase via internet in 2001) zullen het mogelijk maken - op een wijze die goedkoper, eenvoudiger en laagdrempeliger is - meer organisaties en instellingen met LBRbase te bereiken dan met het huidige abonnementensysteem. De LBR-adressendatabase en de LBR-jurisprudentiedatabank maken eveneens onderdeel uit van LBRbase 2000.

Deskundigheidsbevordering, inleidingen en workshops

Zo’n vijftig maal zijn LBR-medewerkers in 2000 na een aanvraag bij een organisatie/instelling langs geweest. Ongeveer 1/3e van deze bezoeken betrof een cursus of workshop. Enkele tientallen malen traden LBR-medewerkers op als dagvoorzitter, deelnemer aan een forum, inleider en dergelijke, op bijeenkomsten die niet door het LBR waren georganiseerd. Voorbeelden van op deskundigheidsbevordering gerichte activiteiten zijn:

Op verzoek van ADB Zoetermeer is een uitgebreid cursusprogramma, inclusief training verzorgd voor huismeesters die werkzaam zijn in een flatwijk waar veel problemen spelen en klachten zijn.

LBR medewerkers verzorgden speciale voorlichtingsprogramma en workshops voor instellingen die zich bezig houden met jongeren begeleidingstrajecten, zoals Challenge Sport, stichting Welzijn Overschie, ProJo Delftshaven. Het LBR participeert tevens in een mentorproject voor allochtone jongeren in Zuid-Holland. Daarnaast bezochten verschillende groepen, van onder meer ROC Zadkine het LBR, voor workshops.

Medewerkers van een asielzoekerscentrum (AZC) volgden een LBR-trainingsprogramma ‘reageren op racistische uitlatingen’, met medewerking van een acteur, omdat zij moeite hadden met het omgaan met negatieve reacties uit hun omgeving op het feit dat zij voor asielzoekers werken.

Op een studiemiddag voor een groep docenten techniek van een grote scholengemeenschap kwamen reageren op grof en discriminerend taalgebruik van leerlingen en discriminatie bij stages aan de orde.

Op een informatie- en discussie ‘markt’, georganiseerd door Provincie Zuid-Holland, zijn ideeën gegenereerd ten behoeve van toekomstig beleid.

Een discussiebijeenkomst van een groep actieve oudere vrouwen in het Rotterdamse Tuindorp Vreewijk is begeleid, naar aanleiding van verzet tegen de komst van een AZC in de buurt. Deze vrouwen spannen zich - ondanks een gemiddelde leeftijd van 75 jaar - vrijwillig in om interculturele ontmoetingen te organiseren.

Het Nederlands Rode Kruis deed verschillende malen een beroep op LBR medewerkers. De door het Rode Kruis ontwikkelde gedragscode is van commentaar en suggesties voor implementatie voorzien. Tevens is advies gegeven ten behoeve van de opzet en organisatie van een studiedag voor ‘tracing’ vrijwilligers. Tijdens deze druk bezochte dag trad een LBR-medewerker op als dagvoorzitter. Daarnaast zijn een inleiding en een tweetal workshops verzorgd, met als onderwerpen: hoe te reageren op discriminatie in de werkomgeving en hoe werk je daarbij met een gedragscode; hoe kan je omgaan met de verschillende (sub)culturen binnen de organisatie. Later in het jaar is meegewerkt aan een speciale themadag georganiseerd door het district Lekstroom, voor medewerkers die hulp aan de meest kwetsbaren in hun takenpakket hebben. Daarbij verzorgde het LBR twee workshops, onder meer over beeldvorming en vooroordelen ten opzichte van ‘andere’ culturen.

Thema-avond over discriminatie in Werkenrode, instelling voor lichamelijk gehandicapte jongeren, met de jongeren is gesproken over discriminatie en racisme en het programma 'De Ander' uitgeprobeerd.

Gedachtewisseling met het bisdom Rotterdam over het tegengaan van racisme.

Inleiding voor directie Rabobank in Utrecht over mogelijkheden samenwerking met het LBR.

Een college is gegeven aan rechtenstudenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Het LBR is aanwezig geweest bij overleggen waarin partijen zich beraadden over ontstane situaties rondom bijvoorbeeld asielzoekers en Antilliaanse jongeren.

Een 5-daagse training "Interkulturelle Ansätze in Betrieb und Alltag" is gegeven op de Sommerschule van de Duitse vakbond IG Metall in het vormingscentrum Sprockhövel, samen met Petra Wlecklik, trainer van de IGMetall. Het thema was ‘grenzen overschrijden’ en vakbonden uit België en Nederland waren ook vertegenwoordigd.

Na een inventarisatie van de wensen van de ADB's is eind 2000 een begin gemaakt met de ontwikkeling van een breed meerjarenaanbod voor ADB’s dat in begin 2001 is verzonden aan alle ADB's. In november 2000 heeft een cursus antidiscriminatierecht en de behandeling van klachten voor beginners plaatsgevonden.

In het buitenland informeert het LBR regelmatig, op verscheidene niveaus, over de Nederlandse antiracisme infrastructuur. Een Duitstalige publicatie over de Wet Integratie Nieuwkomers, geschreven door een LBR-medewerkster op verzoek van het LZZ, was in Duitsland een groot succes. Zij gaf ook een inleiding aan een groep studenten van de Fachhochschule Frankfurt/Main over "De antirassistische infrastructuur in NL".

<br/>

<small>
Voetnoten:

fn56. Zie ook Advisering bij klachten door het LBR in deze uitgave.
</small>

<br/>

« Discriminatie op de arbeidsmarkt

p>. Europese infrastructuur en internationale ontwikkelingen »